ବୁଧବାର ବ୍ରତ — କଥା

ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ବୁଧବାର ନବଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ବୁଧଙ୍କ ଦିନ, ଆଉ ନବଗ୍ରହ ପୂଜାର ପରମ୍ପରାରେ ବୁଧଙ୍କ ଅଧିଦେବତା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନାଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦିନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ; ବହୁ ଘରେ ଏହି ଦିନ ଗଣେଶଙ୍କ ବି ପୂଜା କରାଯାଏ। ବୁଧଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧି, ବାଣୀ, ପାଠପଢ଼ା, ବେପାର ଓ ଯାତ୍ରା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦିନର ରଙ୍ଗ ସବୁଜ ଆଉ ସବୁଜ ଜିନିଷ ଅର୍ପଣ ଓ ଦାନ କରାଯାଏ। ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା ଲୋକେ ଦିନସାରା ଫଳାହାର କରି ସଞ୍ଜ ପୂଜା ପରେ ଥରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
କଥା
କଥା କହେ ଯେ ଜଣେ ନବବିବାହିତ ଲୋକ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ତାଙ୍କ ବାପଘରକୁ ଗଲା। କିଛି ଦିନ ରହି ସେ ବିଦାୟର କଥା ଉଠାଇଲା, ଆଉ ଯେଉଁ ଦିନ ଫେରିବା ସ୍ଥିର ହେଲା ତାହା ବୁଧବାର ଥିଲା। ଘରର ବଡ଼ମାନେ ଅଟକାଇଲେ, ପୁଅ, ଆଜି ବୁଧବାର, ଆଜି ଯାତ୍ରା ଓ ବିଦାୟ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଆଉ ଦିନେ ରହିଯାଅ। ତାକୁ ଏହା ଅର୍ଥହୀନ କଥା ଲାଗିଲା। ସେ କହିଲା, ଦିନରେ କଣ ଯାଏ ଆସେ, ଆଉ ସେ ରଥ ଯୋଚାଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ବାହାରିପଡ଼ିଲା।

ବାଟ ଲମ୍ବା ଥିଲା ଆଉ ଦ୍ୱିପ୍ରହର ହୋଇଗଲା। ପତ୍ନୀ କହିଲେ, ମୋତେ ବହୁତ ଶୋଷ ଲାଗୁଛି। ସେ ରଥକୁ ଗୋଟିଏ ଗଛ ଛାଇରେ ଅଟକାଇଲା, ପାତ୍ର ଉଠାଇଲା ଆଉ ପାଖ ନଦୀରୁ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଗଲା। ପାଣି ନେଇ ଫେରିବାରୁ ତାର ପାଦ ଯେଉଁଠି ଥିଲା ସେଇଠି ଅଟକିଗଲା। ରଥରେ ତାର ପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଖରେ ଠିକ୍ ସେହି ବେଶରେ, ତା ଭଳି ମୁହଁର ଆଉ ଜଣେ ପୁରୁଷ ବସିଥିଲା, ଯେମିତି କିଏ ଆଗରେ ଦର୍ପଣ ରଖିଦେଇଛି।

ସେ କ୍ରୋଧରେ ପଚାରିଲା, ତୁ କିଏ ଆଉ ମୋ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଖରେ କାହିଁକି ବସିଛୁ। ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସେହିପରି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲା, ଏ ମୋ ପତ୍ନୀ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାପଘରୁ ନେଇ ଆସୁଛି; ତୁମେ କିଏ। ଗୋଳମାଳ ଶୁଣି ବାଟୋଇମାନେ ଜମା ହେଲେ, କଥା ବଢ଼ିଲା, ଆଉ ନଗରର ସିପାହୀମାନେ ବି ଆସିଗଲେ। ଲୋକେ ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, କୁହ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପତି କିଏ। ସେ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ। ଦୁହେଁ ଏକା ପରି ଥିଲେ। ଥରିଲା ସ୍ୱରରେ ସେ ଏତିକି କହିଲେ, ସକାଳେ ଯାହା ସହ ମୁଁ ଘରୁ ବାହାରିଥିଲି, ସେ ହିଁ ମୋ ପତି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫରକ କହିପାରୁନାହିଁ। ଏହାଠାରୁ ଆଗକୁ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଗୋଟିଏ ବି ଶବ୍ଦ ବାହାରିଲା ନାହିଁ।

ଏବେ ସେହି ଲୋକ ପାଖରେ କୌଣସି ବାଟ ବାକି ନଥିଲା। ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କହିଲା, ହେ ଈଶ୍ୱର, ଏ ତୁମର କି ଲୀଳା, ମୋ ପତ୍ନୀ ମୋ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି ଆଉ ମୁଁ କିଏ ତାହା ବି ପ୍ରମାଣ କରିପାରୁନାହିଁ। କୁହାଯାଏ ସେତିକିବେଳେ ଆକାଶରୁ ଏକ ବାଣୀ ଶୁଣାଗଲା, ତୁମକୁ ବୁଧବାରରେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମନା କରାଯାଇଥିଲା ଆଉ ତୁମେ ବଡ଼ମାନଙ୍କ କଥା ମାନିଲ ନାହିଁ; ଏହା ବୁଧଦେବଙ୍କ ତରଫରୁ ତୁମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଆଗଲା।

ଶୁଣି ତାର ଅହଙ୍କାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସେ ସେଇଠି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ କହିଲା, ମୋଠାରୁ ଭୁଲ ହେଲା, ମୁଁ ମୋ ବଡ଼ମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଛୋଟ ଭାବିଲି; ବୁଧଦେବ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଯେମିତି ସେ ସଚ୍ଚା ମନରେ ଏହା କହିଲା, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସେଇଠି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା। ଭିଡ଼ ହଟିଗଲା, ପତ୍ନୀଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ବହିଗଲା, ଆଉ ଦୁହେଁ ନିରାପଦରେ ନିଜ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେହି ଦିନ ପରେ ସେମାନେ ନିୟମରେ ବୁଧବାର ବ୍ରତ ରଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଏହି କଥାର ପ୍ରକୃତ ସାର ତିଥି ବା ବାରର ଡର ନୁହେଁ। ଏହାର ସାର ହେଲା ଯେ ନିଜଠାରୁ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ନ ଭାବି ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବା ମଣିଷକୁ ସେହି ଜାଗାକୁ ନେଇଯାଏ ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ପରିଚୟ ବି ପ୍ରମାଣ କରିପାରେ ନାହିଁ। କଥା କହେ ଯେ ଯିଏ ବୁଧବାର ବ୍ରତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ରଖେ ଓ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ତାର ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ମଳ ରହେ, ବାଣୀ ସୁଧୁରେ ଆଉ ଯାତ୍ରା ଓ କାମଧନ୍ଦାରେ ବାଧା କମେ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ବୁଧବାର ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ସବୁଜ ବା ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ଲୁଗା ପିନ୍ଧି ବ୍ରତର ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଏ।
- ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବା ବୁଧ ଦେବଙ୍କ ପୂଜାରେ ସବୁଜ ଦୁବ, ସବୁଜ ମୁଗ, ସବୁଜ ଫୁଲ, ସବୁଜ ବସ୍ତ୍ର, ଅରୁଆ ଚାଉଳ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ; ବହୁ ଘରେ ଏହି ଦିନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦୁବ ଚଢ଼ାଯାଏ।
- ଦିନସାରା ଫଳାହାରରେ ରହି ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ଓ କଥା ପରେ ଥରେ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଗ ଡାଲିର ଜିନିଷ ଓ ସବୁଜ ପରିବା ନିଆଯାଏ; ଏହି ଦିନ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ ରଖାଯାଏ।
- ବହୁ ଲୋକ ଲଗାତାର ସାତ ବୁଧବାର ଏହି ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ବୁଧବାରରେ ଉଦ୍ୟାପନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଗ ଡାଲିର ହାଲୁଆ ଭୋଗ ଲଗାଇ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟାଯାଏ।
- ଏହି ଦିନ ସବୁଜ ପରିବା, ମୁଗ, ସବୁଜ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପିଲାଙ୍କୁ ଖାତା ବହି ଭଳି ଜିନିଷ ଦାନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ଅଛି।
- ଯେଉଁମାନେ ପୂରା ଉପବାସ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା ଗୋଟିଏ ବେଳର ଭୋଜନ ନେଇ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ବୁଧବାର ବ୍ରତର ଏହି କଥା ବ୍ରତକଥା ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଚଳିତ କଥା, କୌଣସି ପୁରାଣର ପ୍ରସଙ୍ଗ ନୁହେଁ; ଏହାର ଅନେକ ରୂପ ମିଳେ ଏବଂ କେତେକ ପୋଥିରେ ଏହି କଥା ବୁଧ ପ୍ରଦୋଷ ସହିତ ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ। ନବଗ୍ରହ ପୂଜାରେ ବୁଧଙ୍କ ଅଧିଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ମାନ୍ୟତା।