ମଙ୍ଗଳବାର ବ୍ରତ — କଥା

ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ମଙ୍ଗଳବାର ହନୁମାନଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଆଉ ଏହି ଦିନ ନବଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ବି। ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ସିନ୍ଦୂର ଓ ଚୋଳା ଚଢ଼ାନ୍ତି, ନାଲି ଫୁଲ ଓ ଗୁଡ଼ ଚଣାର ଭୋଗ ଲଗାନ୍ତି ଆଉ ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ପାଠ କରନ୍ତି। ବହୁ ଲୋକ ସଙ୍କଟ କଟିବା ଓ ମନରେ ସାହସ ଆସିବା କାମନାରେ ଅତି କମରେ ଏକୋଇଶ ମଙ୍ଗଳବାର ଯାଏଁ ଏହି ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି।
କଥା
କଥା କହେ ଯେ କୌଣସି ନଗରରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ରହୁଥିଲେ। ଘରେ କୌଣସି ଜିନିଷର ଅଭାବ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ନ ଥିବାର ଦୁଃଖ ଦୁହିଁଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିଲା। ଲୋକେ ଭେଟିଲେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ, ଆଉ ସେମାନେ ହସି କଥା ଏଡ଼ାଇଦେଉଥିଲେ। ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଲେ ଯେ ଏବେ ମଣିଷଙ୍କଠାରୁ ନୁହେଁ, ହନୁମାନଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ମାଗିବି। ସେ ଗାଁ ବାହାରେ ବନରେ ହନୁମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ଆଉ ସେଇଠି ରହି ଦିନରାତି ସେବା ଓ ପାଠ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଘରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନିଜ ବାଟ ବାଛିଲେ। ସେ ପ୍ରତି ମଙ୍ଗଳବାର ବ୍ରତ ରଖୁଥିଲେ, ହନୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ରାନ୍ଧୁଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ଆଉ ତାପରେ ହିଁ ଥରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏହା ତାଙ୍କ ନିୟମ ଥିଲା ଆଉ ସେ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ବି ତାହା ଭାଙ୍ଗୁନଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ମଙ୍ଗଳବାର ଏମିତି ଆସିଲା ଯେ ଘରେ କିଛି ରନ୍ଧା ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ ଆଉ ଭୋଗ ଚଢ଼ାଯାଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଏହା ବହୁତ ବାଧିଲା। ସେ ମନେ ମନେ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ ଆସନ୍ତା ମଙ୍ଗଳବାର ଭୋଗ ଲଗାଇବା ଯାଏଁ ଅନ୍ନ ଛୁଇଁବି ନାହିଁ।

ଛଅ ଦିନ ବିତିଗଲା। ସପ୍ତମ ଦିନ, ମଙ୍ଗଳବାରରେ, ସେ ଭୋକ ଶୋଷରେ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବୁଲିଗଲା ଓ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ। କୁହାଯାଏ ସେହି ସମୟରେ ହନୁମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, ତୁମ ନିଷ୍ଠା ଦେଖିଲି; ଉଠ, ଆଉ ଏହି ପିଲାଟିକୁ ନିଅ, ଏ ତୁମ ସେବା କରିବ। ଆଖି ଖୋଲିବାରୁ ନାରୀଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବାଳକ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା। ସେ ତାର ନାମ ମଙ୍ଗଳ ରଖିଲେ, କାରଣ ସେ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ମିଳିଥିଲା, ଆଉ ତାକୁ ଛାତିରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲେ। କଥା ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ କାହା ପାଇଁ ଉଦାହରଣ କରି କହେ ନାହିଁ; ପରମ୍ପରା ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ମାଗେ, କାହାଠାରୁ ଏତେ ଦୂର ଯାଏଁ ଭୋକିଲା ରହିବା ନୁହେଁ।

କିଛି ସମୟ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନରୁ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଅଗଣାରେ ଖେଳୁଥିବା ବାଳକକୁ ଦେଖି ସେ ଅଟକିଗଲେ। ପତ୍ନୀ ସବୁ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ବସିଗଲା; ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଯେ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଲୁଚାଉଛନ୍ତି। ସନ୍ଦେହ ମଣିଷକୁ କେଉଁଠିକି ନେଇଯାଏ, ଏହି କଥା ତାହାରି କଥା କହେ। ଦିନେ ସେହି ସନ୍ଦେହରେ ଭରି ସେ ବାଳକକୁ ଗାଁ କୂଅ ପାଖରେ ଛାଡ଼ି ଫେରିଆସିଲେ। ଘରେ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ବାଳକ ଆଗରୁ ହିଁ ଅଗଣାରେ ବସି ହସୁଥିଲା।

ସେହି ରାତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ହନୁମାନ ଆସି କହିଲେ, ଏହି ବାଳକକୁ ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କ ବ୍ରତ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମାଗିଛି, ଆଉ ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଇଛି। ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କର ନାହିଁ। ନିଦ ଭାଙ୍ଗିବାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଗଲା। ସେ ପତ୍ନୀଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷମା ମାଗିଲେ ଆଉ ତାପରେ ଦୁହେଁ ମିଶି ମଙ୍ଗଳବାର ବ୍ରତ ରଖୁଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ମଙ୍ଗଳ ଆଗକୁ ବଡ଼ ସେବାପରାୟଣ ଓ ସରଳ ମଣିଷ ହେଲା, ଯିଏ ବାପାମାଆଙ୍କ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଯାଏଁ ସେବା କଲା।

ଏହି କଥାରେ ମାଗୁଥିବା ଲୋକର ଜିଦ୍ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ କଥା ତାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଆଉ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ହେଲା ଯେ ନିଜ ଘର ଲୋକ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ସବୁଠାରୁ ଆଗ ନିଜ ଘରକୁ ହିଁ ଭାଙ୍ଗେ। କଥା କହେ ଯେ ଯିଏ ମଙ୍ଗଳବାର ବ୍ରତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ରଖେ ଓ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ତା ଭିତରେ ସାହସ ଆସେ ଆଉ ସଙ୍କଟରେ ତାର ମନ ଟଳେ ନାହିଁ। ହନୁମାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଳ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ମଙ୍ଗଳବାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ କରି ନାଲି ଲୁଗା ପିନ୍ଧି ବ୍ରତର ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଏ; ବହୁ ଲୋକ ଯେକୌଣସି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ମଙ୍ଗଳବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକୋଇଶି ମଙ୍ଗଳବାର ଯାଏଁ ରଖନ୍ତି।
- ହନୁମାନଙ୍କୁ ସିନ୍ଦୂର ଓ ଚମେଲି ତେଲର ଚୋଳା, ନାଲି ଫୁଲ, ନାଲି ବସ୍ତ୍ର, ଗୁଡ଼ ବୁଟ, ବୁନ୍ଦି ଲଡ଼ୁ ଓ ନଡ଼ିଆ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
- ହନୁମାନ ଚାଳିଶା, ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ ବା ବଜରଙ୍ଗ ବାଣର ପାଠ ହୁଏ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ପରେ ଏହି ବ୍ରତକଥା ଶୁଣାଯାଏ।
- ଦିନସାରା ଫଳାହାରରେ ରହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଥରେ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ସାଧାରଣତଃ ଗହମ ଅଟାର ହାଲୁଆ, ମିଠା ରୁଟି ଓ ଗୁଡ଼; ବହୁ ଘରେ ଏହି ଦିନ ଲୁଣ ଖିଆଯାଏ ନାହିଁ।
- ବ୍ରତ ପୂରା ହେଲେ ଉଦ୍ୟାପନରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଚୋଳା ଚଢ଼ାଇ ପ୍ରସାଦ ବଣ୍ଟାଯାଏ ଏବଂ ଗୁଡ଼, ଗହମ, ନାଲି ବସ୍ତ୍ର ଓ ମିଠା ଦାନ କରାଯାଏ।
- ଯେଉଁମାନେ ନିରାହାର ରହିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା ଗୋଟିଏ ବେଳର ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ ନେଇ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ମଙ୍ଗଳବାର ବ୍ରତର ଏହି କଥା ବ୍ରତକଥା ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଚଳିତ କଥା, ଯାହା ବ୍ରତକଥା ପୋଥି ଓ ଘରେ ଘରେ ମୁହଁରୁ ମୁହଁ ଚାଲିଆସିଛି; କୌଣସି ପୁରାଣରେ ଏହା ଏହି ରୂପରେ ମିଳେ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ରୂପ ପ୍ରଚଳିତ, କେଉଁଠି ପିଲାଟିର ନାମ ମଙ୍ଗଳ ଓ କେଉଁଠି ମଙ୍ଗଳିଆ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମଙ୍ଗଳବାର ସହିତ ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଓ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିର ପରମ୍ପରା ରାମକଥା ସହିତ ଯୋଡ଼ା ବହୁତ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା।