ରବିବାର ବ୍ରତ — କଥା

ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ରବିବାର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦିନ। ଏହି ଦିନ ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା ଲୋକେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଆଗରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଜଳର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ଆଉ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଗରୁ ଥରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ବହୁ ଘରେ ଏହି ଦିନର ଭୋଜନ ଲୁଣ ବିନା ରନ୍ଧାଯାଏ ଆଉ ରଙ୍ଗ ନାଲି ବା କମଳା ରଖାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ଆରୋଗ୍ୟ, ମନର ସ୍ଥିରତା ଓ ଘରେ ତେଜ ରହିବା କାମନାରେ ରଖାଯାଏ।
କଥା
କଥା କହେ ଯେ କୌଣସି ଗାଁରେ ଜଣେ ବୁଢ଼ୀ ମାଆ ଏକା ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନା କ୍ଷେତ ଥିଲା ନା ଗାଈ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ନିୟମ ଥିଲା ଯାହା ସେ କେବେ ଭାଙ୍ଗୁନଥିଲେ। ପ୍ରତି ରବିବାର ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବା ଆଗରୁ ଉଠୁଥିଲେ, ଅଗଣା ଓଳାଉଥିଲେ, ଗୋବରରେ ଲିପୁଥିଲେ, ତାପରେ ଗାଧୋଇ ଭୋଜନ ରାନ୍ଧୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ, କଥା କହୁଥିଲେ ଆଉ ତାପରେ ଦିନରେ ଥରେ ଖାଉଥିଲେ। ଗାଁରେ ଲୋକେ କହୁଥିଲେ ଯେ ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ଘରେ ଅଭାବ ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ରହେ।

ଗୋବର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ସେ ପଡ଼ୋଶୀ ଘରୁ ମାଗି ଆଣୁଥିଲେ। ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଥିଲା ଆଉ ସେ ନ ଭାବି ଟିକିଏ ଗୋବର ଦେଇଦେଉଥିଲେ। କିଛି ବର୍ଷରେ ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ଘରର ଅବସ୍ଥା ଚୁପଚାପ୍ ସୁଧୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଘର ମରାମତି ହେଲା, ଅନାଜ ଭରି ରହିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଆଉ ତାଙ୍କ ମନ ଆଗଠାରୁ ବି ସ୍ଥିର ହେଲା। ପଡ଼ୋଶୀ ଏହା ଦେଖୁଥିଲେ ଆଉ ତାଙ୍କ ମନରେ ଈର୍ଷା ବସିଗଲା। ସେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ଗୋବର ତ ମୋ ଗାଈର, ତେବେ ଉନ୍ନତି ତାଙ୍କ ଘରେ କାହିଁକି।

ଗୋଟିଏ ଶନିବାର ରାତିରେ ସେ ନିଜ ଗାଈକୁ ଭିତରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଆଉ ଭାବିଲେ ଯେ କାଲି ସକାଳେ ବାହାରେ ଗୋବର ମିଳିବ ହିଁ ନାହିଁ। ରବିବାର ବୁଢ଼ୀ ଉଠିଲେ, ବହୁତ ସମୟ ଏଣେତେଣେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଗୋବର ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଅଗଣା ନ ଲିପି ସେ ଭୋଜନ ରାନ୍ଧିଲେ ନାହିଁ, ଆଉ ଭୋଗ ନ ଲଗାଇ ସେ ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ସାରା ଦିନ ଭୋକିଲା ରହିଲେ ଆଉ ରାତିରେ ସେମିତି ଶୋଇଗଲେ। ସେ କାହାକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ସହ ଝଗଡ଼ା ତ ଦୂରର କଥା, ଅଭିଯୋଗ ବି କଲେ ନାହିଁ।

ସକାଳେ ଆଖି ଖୋଲିବାରୁ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଅଗଣାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗାଈ ବାଛୁରୀ ସହ ଠିଆ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଗଲା। କୁହାଯାଏ ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ କୃପା ଥିଲା। ବୁଢ଼ୀ ସେହି ଗାଈର ସେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଆଉ ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଗୋବର ପାଇଁ କାହା ଘରକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। କିଛି ଦିନ ପରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା। ଗାଈର ଗୋବର ସୁନାର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ବୁଢ଼ୀଙ୍କୁ ଏହା ଜଣା ହିଁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଉଠିବା ଆଗରୁ ହିଁ ଅଗଣା ଖାଲି ମିଳୁଥିଲା।

ପଡ଼ୋଶୀ ଏହା ଦେଖିସାରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ଧାରରେ ଆସି ସୁନା ଗୋବର ଉଠାଇନେଉଥିଲେ ଆଉ ତା ବଦଳରେ ନିଜ ଗାଈର ସାଧାରଣ ଗୋବର ରଖିଦେଉଥିଲେ। ଅଳ୍ପ ଦିନରେ ତାଙ୍କ ଘର ଭରିଗଲା। ବୁଢ଼ୀ ପୂର୍ବ ପରି ଅଗଣା ଲିପୁଥିଲେ ଆଉ ରବିବାର ବ୍ରତ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଜଣା ହିଁ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ କଥା ବେଶି ଦିନ ଲୁଚି ରହିଲା ନାହିଁ। ସୁନା ଗୋବରର ଚର୍ଚ୍ଚା ନଗର ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚିଲା ଆଉ ରାଜା ସେହି ଗାଈକୁ ନିଜ ଗୋଶାଳାକୁ ଡକାଇନେଲେ।

ସେହି ରାତିରେ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଆସିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଏହି ଗାଈ ସେହି ବୁଢ଼ୀଙ୍କର, ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ନିୟମ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପାଇଛନ୍ତି; ଯାହା ତାଙ୍କର ତାହା ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ। ସକାଳେ ରାଜା ଗାଈ ଓ ବାଛୁରୀକୁ ସମ୍ମାନର ସହ ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ଘରକୁ ପଠାଇଦେଲେ ଆଉ ଯାହା ତାଙ୍କଠାରୁ ଲୁଚାଇ ନିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ବି ଫେରାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ଘୋଷଣା କରାଇଲେ ଯେ ରବିବାର ବ୍ରତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରାଯାଉ।

ପଡ଼ୋଶୀ ନିଜେ ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ଘରକୁ ଆସି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ କ୍ଷମା ମାଗିଲେ। କଥାର ଯେଉଁ ଅଂଶ ଲୋକେ ସବୁଠାରୁ ବେଶି ମନେ ରଖନ୍ତି ତାହା ଏଇଆ: ବୁଢ଼ୀ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଦେଲେ ଆଉ ସେହି ଦିନଠାରୁ ଗାଈର କ୍ଷୀର ତାଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କଥା କହେ ଯେ ଯିଏ ରବିବାର ବ୍ରତ ନିୟମରେ ରଖେ ଓ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ତାର ମନ ନିର୍ମଳ ରହେ ଆଉ ତା ଘରେ ଶାନ୍ତି ରହେ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ବୁଢ଼ୀଙ୍କ ସେହି ନିୟମ, ଯାହା ସେ ଭୋକିଲା ରହି ବି ଭାଙ୍ଗିଲେ ନାହିଁ, ଆଉ ସେହି କ୍ଷମା, ଯାହା ସେ ମଗାଯିବା ଆଗରୁ ହିଁ ଦେଇଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ତେଜ ଦିଅନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ରବିବାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ବ୍ରତର ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଏ; ବହୁ ଲୋକ ଯେକୌଣସି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ରବିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାର, ଏକୋଇଶି ବା ତିରିଶ ରବିବାର ଯାଏଁ ରଖନ୍ତି।
- ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଜଳର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ରୋଲି, ଅରୁଆ ଚାଉଳ ଓ ନାଲି ଫୁଲ ପକାଯାଏ, ଏବଂ ଓଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାୟ ନମଃ ଜପ ବା ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ପାଠ କରାଯାଏ।
- ପୂଜା ପରେ ଏହି ବ୍ରତକଥା ଶୁଣାଯାଏ ଏବଂ ଗୁଡ଼, ଗହମ ବା ନାଲି ଫୁଲର ଭୋଗ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
- ଦିନରେ ଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ; ବହୁ ଘରେ ଏହି ଭୋଜନ ଲୁଣ ଓ ତେଲ ବିନା ରଖାଯାଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ କିଛି ନିଆଯାଏ ନାହିଁ।
- ଏହି ଦିନ ଗହମ, ଗୁଡ଼, ନାଲି ବସ୍ତ୍ର, ତମ୍ବା ଏବଂ ଅଭାବୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାର ପରମ୍ପରା ଅଛି; ସଂକଳ୍ପର ରବିବାର ପୂରା ହେଲେ ଏହି ଦାନ ସହିତ ଉଦ୍ୟାପନ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନାର ବଡ଼ ଦିନ ମାଘ ସପ୍ତମୀ, ଯେଉଁଦିନ କୋଣାର୍କ ପାଖ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
- ଯେଉଁମାନେ ଲୁଣ ବିନା ବା ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା ଗୋଟିଏ ବେଳର ସାଧା ଭୋଜନ ନେଇ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ରବିବାର ବ୍ରତର ଏହି କଥା ବ୍ରତକଥା ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଚଳିତ କଥା, କୌଣସି ପୁରାଣର ଅଧ୍ୟାୟ ନୁହେଁ; ଏହାର ଅନେକ ରୂପ ମିଳେ ଏବଂ କେତେକ ପୋଥିରେ ଶେଷରେ ପଡ଼ୋଶୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଦଣ୍ଡ ମିଳେ, ଅଥଚ ଏହି ସଂକଳନରେ ସେହି ପରମ୍ପରାର ସେହି ରୂପ ନିଆଯାଇଛି ଯେଉଁଥିରେ ସେ କ୍ଷମା ମାଗନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାର ପରମ୍ପରା ବୈଦିକ କାଳରୁ ଚାଲିଆସିଛି।