MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

शुक्रवार व्रत कथा

शुक्रवार व्रत (संतोषी माता)

शुक्रवार व्रत कथा
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

शुक्रवार हा देवीचा दिवस मानला जातो. उत्तर भारतातल्या अनेक घरांत या दिवशी संतोषी मातेचे व्रत केले जाते, ज्यात नैवेद्य खूप साधा असतो, गूळ आणि हरभरे, आणि त्या दिवशी घरात आंबट खाल्ले जात नाही. शुक्रवारीच लक्ष्मीमातेचे वैभव लक्ष्मी व्रतही केले जाते, ज्यात खीर किंवा दुधाच्या मिठाईचा नैवेद्य दाखवला जातो. दोन्ही व्रतांत पूजेनंतर कथा ऐकणे आवश्यक मानले जाते.

कथा

कथा सांगते की एक म्हातारी आई होती, जिला सात मुलगे होते. सहा कमावत होते आणि सर्वात धाकटा काही कमावत नव्हता. आई मोठ्या मुलांना आधी जेवायला वाढत आणि धाकट्याला त्यांच्यानंतर जे उरे तेच देत असे. धाकटा मुलगा सरळ होता, त्याने यावर कधी काही म्हटले नाही. एक दिवस सणाला त्याने पाहिले की आईने सहा जणांसाठी पक्वान्ने बनवली आणि त्याच्यासाठी उरलेल्या पदार्थांचा एक लाडू बांधला. ही गोष्ट त्याला आतवर लागली.

शुक्रवार व्रत — कथा 1

त्याने ठरवले की आता आपल्या पायांवर उभा राहूनच घरी परतेन. जाण्याआधी तो गोठ्यात आपल्या पत्नीला भेटला, आपली अंगठी तिला ओळख म्हणून दिली, आणि गुपचूप परदेशी निघून गेला. तिथे एका शेठजीकडे काम मिळाले. तो मेहनती होता आणि प्रामाणिकही, म्हणून शेठजीचा विश्वास वाढत गेला, आणि बारा वर्षांत तो त्याच व्यापारात भागीदार झाला. इकडे पत्र पाठवण्याची आठवण त्याला कधी आलीच नाही.

शुक्रवार व्रत — कथा 2

घरी त्याच्या पत्नीचे दिवस कठीण होते. घरातले काम सर्वात जास्त तिच्या वाट्याला येई आणि मिळे सर्वात कमी. ती लाकडे वेचून आणत आणि गप्प राहत असे. एक दिवस लाकडे घेऊन परतताना ती एका मंदिराजवळ थांबली, जिथे काही स्त्रिया बसून कथा ऐकत होत्या. तिने विचारले, हे कोणते व्रत आहे. एक स्त्री म्हणाली, हे संतोषी मातेचे व्रत आहे, शुक्रवारी केले जाते, नैवेद्याला फक्त गूळ आणि हरभरे लागतात, आणि त्या दिवशी घरात आंबट खाल्ले जात नाही.

शुक्रवार व्रत — कथा 3

सुनेने त्याच शुक्रवारपासून व्रत सुरू केले. दोन शुक्रवार गेले आणि परदेशातून तिच्या पतीचे पत्र आले; पुढच्या शुक्रवारी पैसेही आले. घरच्यांनी याला योगायोग म्हणून हसण्यावारी नेले, पण तिने व्रत सोडले नाही. म्हणतात, एका रात्री संतोषी माता परदेशात तिच्या पतीच्या स्वप्नात आल्या आणि म्हणाल्या, जी तुझ्या घरात तुझी वाट पाहते आहे, तिची आठवण कर. सकाळी उठून त्याने हिशेब आवरला आणि घराकडे निघाला.

शुक्रवार व्रत — कथा 4

तो गावात पोहोचला तर त्याने पाहिले की त्याची पत्नी डोक्यावर लाकडांची मोळी घेऊन चालत येते आहे. त्याने घरात विचारले की हे काय आहे, आणि त्या दिवशी घरच्यांना आपली चूक उमगली. आईचे डोळे भरून आले. घरात पुन्हा सगळे एकत्र बसून जेवू लागले, आणि सुनेने ठरवले की व्रताचे उद्यापन आता पूर्ण मनाने करेन.

शुक्रवार व्रत — कथा 5

उद्यापनाच्या दिवशी तिने आठ मुलांना जेवायला बोलावले. घरात त्या दिवशी खूप काम होते आणि ती धावपळ करत राहिली. जेवता जेवता काही मुलांनी आंबट मागितले, जे त्या दिवसाच्या नियमाबाहेर होते. घाईत तिने बसून समजावण्याऐवजी त्यांच्या हातात पैसे दिले, आणि ते बाहेरून आंबट घेऊन आले. रात्री सगळे आवरून ती बसली तेव्हा तिचे मन भरले नाही. कुणी तिला काही म्हटले नव्हते, पण तिला वाटले की बारा वर्षांच्या धीराने केलेले व्रत तिने शेवटच्या दिवशी ध्यानाविना उरकून टाकले.

शुक्रवार व्रत — कथा 6

पुढच्या शुक्रवारी तिने उद्यापन पुन्हा केले, या वेळी पूर्ण काळजीने. मुलांना आधीच सांगितले की आज घरात आंबट येणार नाही, त्यांचे जेवण आपल्या हाताने बनवले, आणि पैशांच्या जागी फळे दिली. त्या दिवशी तिला तो संतोष मिळाला जो पहिल्या वेळी मिळाला नव्हता. वेळ आल्यावर तिला एक सुंदर पुत्र झाला आणि ती बालकाला घेऊन मंदिरात जाऊ लागली. व्रताचे नावच सांगते की ही माता संतोषाची आहे; इथे महागडे अर्पण नाही, एक स्थिर आणि संतुष्ट मन मागितले जाते. कथा सांगते की जो हे व्रत नियमाने करतो, त्याच्या घरात संतोष टिकून राहतो. संतोषी माता सर्वांचे मन शांत ठेवोत.

कसा साजरा करतात

  • शुक्रवारी सकाळी स्नान करून व्रताचा संकल्प घेतला जातो आणि दिवसातून एकदा सात्त्विक जेवण केले जाते.
  • पाण्याने भरलेल्या कलशावर गूळ आणि हरभऱ्यांनी भरलेली वाटी ठेवून संतोषी मातेची पूजा होते; हातात गूळ-चणे घेऊन कथा ऐकली जाते आणि नंतर तोच प्रसाद म्हणून सर्वांना वाटला जातो.
  • त्या दिवशी घरात आंबट घेतले जात नाही, जसे लिंबू, चिंच किंवा आंबट चटणी; हा त्या दिवसाचा नियम आहे, प्रत्येक घराची रीत थोडी वेगळी असते आणि ज्या घरात जशी चालत आली आहे तशीच पाळली जाते.
  • व्रत सहसा सोळा शुक्रवार चालते, आणि मनातला संकल्प पूर्ण झाल्यावर उद्यापन केले जाते, ज्यात खाजा किंवा खीर आणि हरभऱ्याची भाजी बनवून आठ मुलांना जेवू घातले जाते आणि त्यांना पैशांच्या जागी फळे दिली जातात.
  • शुक्रवारीच वैभवलक्ष्मी व्रतही केले जाते: संध्याकाळी लक्ष्मीमातेची पूजा करून खीर किंवा दुधाच्या मिठाईचा नैवेद्य दाखवला जातो, कथा ऐकली जाते, आणि हे व्रत अकरा किंवा एकवीस शुक्रवार केले जाते. महाराष्ट्रात श्रावणातल्या शुक्रवारी जिवतीची पूजा करण्याचीही प्रथा आहे.
  • ज्यांना पूर्ण उपवास जमत नाही, त्यांनी आपल्या तब्येतीनुसार फराळ किंवा एक वेळचे जेवण घेऊन व्रत करावे.

स्रोत

संतोषी मातेची ही कथा व्रतकथा परंपरेत प्रचलित आहे, कोणत्याही पुराणातील प्रसंग नाही. या व्रताचा प्रसार उत्तर भारतात विसाव्या शतकात व्रतकथांच्या पोथ्या आणि पोस्टरांतून झाला, आणि १९७५ सालच्या जय संतोषी माँ या चित्रपटानंतर ते घरोघरी पोहोचले; चित्रपटाच्या कथेत मातेला गणपतीची कन्या म्हटले आहे. कथेची अनेक रूपे प्रचलित आहेत, आणि या संकलनात काही कठोर प्रसंग जाणूनबुजून थोडक्यात सांगितले आहेत.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store