ગણેશ ચતુર્થી વ્રત કથા

ગણેશ ચતુર્થી — ક્યારે છે
- 4–14 સપ્ટેમ્બર 2027
| ચોથ તિથિ | 3 સપ્ટેમ્બર, 2:20 PM થી 4 સપ્ટેમ્બર, 12:26 PM સુધી |
| મધ્યાહ્ન પૂજા | 11:23 AM – 1:54 PM |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 6:23 AM · 6:55 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 4 સપ્ટેમ્બર 2027
▶ ગણેશજીને હાથીનું મસ્તક કેવી રીતે મળ્યું? — વિડિઓ ›
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
ગણેશ ચતુર્થી ભાદરવા સુદ ચોથના દિવસે ભગવાન ગણેશના જન્મોત્સવ તરીકે ઊજવાય છે. આ જ દિવસે ગણેશજીને ગણોના સ્વામી અને પ્રથમ પૂજ્ય બનવાનું વરદાન મળ્યું. દસ દિવસ સુધી ઘરેઘરે બાપ્પા બિરાજે છે અને અનંત ચૌદસના દિવસે તેમને વિદાય અપાય છે.
કથા
કથા પ્રમાણે એક દિવસ માતા પાર્વતી સ્નાન કરવા જતાં હતાં અને દરવાજે પહેરો ભરનાર કોઈ નહોતું. ત્યારે માતાએ પોતાના શરીર પર લગાવેલા હળદર અને ચંદનના ઉબટણમાંથી એક સુંદર બાળક બનાવ્યો અને તેમાં પ્રાણ પૂર્યા. તેમણે કહ્યું, તું મારો પુત્ર છે. હું સ્નાન કરું ત્યાં સુધી કોઈને પણ અંદર આવવા દેતો નહીં.

થોડી વારમાં ભગવાન શિવ ત્યાં પધાર્યા. બાળકે તેમને ઓળખ્યા નહીં અને માની આજ્ઞા માનીને રસ્તો રોકી લીધો. શિવજીના ગણોએ તેને સમજાવ્યો, પછી યુદ્ધ પણ થયું, પણ એ નાનકડો બાળક કોઈથી હાર્યો નહીં. અંતે શિવજીને ક્રોધ આવ્યો અને તેમણે ત્રિશૂળથી બાળકનું મસ્તક અલગ કરી દીધું.

માતા પાર્વતીએ બહાર આવીને આ જોયું તો તેમના શોક અને ક્રોધથી આખું જગત કાંપી ઊઠ્યું. ત્યારે શિવજીએ ગણોને આજ્ઞા આપી કે ઉત્તર દિશામાં જે પહેલો જીવ મળે, તેનું મસ્તક લઈ આવો. ગણોને એક હાથી મળ્યો. શિવજીએ એ જ મસ્તક બાળકને લગાડીને તેને ફરી જીવતો કર્યો. તેમણે બાળકને પોતાનો પુત્ર માન્યો અને બધા ગણોનો સ્વામી બનાવ્યો, એટલે તે ગણપતિ કહેવાયા. બધા દેવતાઓએ વરદાન આપ્યું કે દરેક પૂજા અને દરેક શુભ કામમાં સૌથી પહેલાં ગણેશજીની પૂજા થશે.

આ રાતે ચંદ્ર ન જોવા પાછળ પણ એક કથા છે. એક વાર ગણેશજી પેટ ભરીને મોદક ખાઈને પોતાના મૂષક પર જતા હતા. મૂષક લથડ્યો અને ગણેશજી પડી ગયા. પોતાની સુંદરતાના ઘમંડમાં ચંદ્ર હસી પડ્યો. ગણેશજીએ શ્રાપ આપ્યો કે જે તને જોશે, તેના પર ખોટું કલંક લાગશે. ચંદ્રએ ક્ષમા માગી, ત્યારે શ્રાપ ફક્ત ભાદરવા સુદ ચોથની રાત પૂરતો રહી ગયો. એટલે જ તેને કલંક ચતુર્થી પણ કહે છે.

કહેવાય છે કે ભગવાન કૃષ્ણે પણ અજાણતાં આ જ રાતે ચંદ્ર જોઈ લીધો હતો. થોડા જ દિવસોમાં તેમના પર સ્યમંતક મણિ ચોરવાનો ખોટો આરોપ લાગ્યો. કૃષ્ણે વનમાં શોધ કરી, જાંબવાનની ગુફામાંથી મણિ પાછો લાવીને સૌની સામે મૂક્યો અને પોતાનું નામ નિષ્કલંક કર્યું.

આજે ઘરેઘરે અને પંડાલોમાં ગણેશજી દસ દિવસ માટે બિરાજે છે. મહારાષ્ટ્રમાં આ ઉત્સવ સૌથી ધામધૂમથી થાય છે, જ્યાં લોકમાન્ય તિલકે તેને સાર્વજનિક ઉત્સવનું રૂપ આપ્યું. અનંત ચૌદસના દિવસે, ગણપતિ બાપ્પા મોરયા, આવતા વર્ષે વહેલા આવજો, એવા જયકારા સાથે વિસર્જન થાય છે. વિઘ્નહર્તા ગણેશજી સૌના રસ્તાનાં વિઘ્નો દૂર કરે અને સદ્બુદ્ધિ આપે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- મધ્યાહ્ન સમયે, જેને ગણેશજીના જન્મનો સમય માનવામાં આવે છે, માટીની મૂર્તિની સ્થાપના અને પૂજા થાય છે.
- ધરો, લાલ ફૂલ, મોદક અને લાડુનો ભોગ ધરાય છે. પરંપરા પ્રમાણે ગણેશજીને તુલસી ચઢાવાતી નથી.
- સવાર-સાંજ આરતી થાય છે. પરિવારો પોતાની પરંપરા પ્રમાણે દોઢ, ત્રણ, પાંચ, સાત કે દસ દિવસ પછી વિસર્જન કરે છે.
- આ રાતે ચંદ્ર ન જોવાની પરંપરા છે. ભૂલથી દેખાઈ જાય તો સ્યમંતક મણિની કથા સાંભળવામાં આવે છે.
પૂજા વિધિ — ગણેશ ચતુર્થી પૂજા
ક્યારે કરવી
ભાદરવા સુદ ચોથ, મધ્યાહ્ન સમયે — એપનું કેલેન્ડર તારીખ બતાવે છે.
શું જોઈએ (સામગ્રી)
- માટીની ગણેશ મૂર્તિ
- 21 દુર્વા (ધરો)
- લાલ ફૂલ (જાસૂદ)
- મોદક અથવા લાડુ
- સિંદૂર, કંકુ, ચોખા
- નાળિયેર, ફળ
- નાગરવેલનું પાન અને સોપારી
- ધૂપ અને દીવો
- પંચામૃત, ગંગાજળ
ક્રમવાર વિધિ
- બાજોઠ પર લાલ અથવા પીળું વસ્ત્ર પાથરી મૂર્તિ સ્થાપિત કરો.
- આચમન અને સંકલ્પ કરો. બે હાથ જોડીને ગણેશજીને મૂર્તિમાં પધરાવો (પ્રાણપ્રતિષ્ઠા).
- જળ અથવા પંચામૃતથી સ્નાન કરાવો, પછી સિંદૂર-કંકુ, ચોખા અને લાલ ફૂલ અર્પણ કરો. મંત્ર: ૐ ગણેશાય નમઃ.
- 21 દુર્વા અર્પણ કરો. મોદક ધરાવો. (ગણેશજીને તુલસી ચઢાવાતી નથી.)
- ધૂપ, દીવો, આરતી — "જય ગણેશ જય ગણેશ દેવા".
- કુટુંબની પરંપરા મુજબ દોઢ, ત્રણ, પાંચ, સાત અથવા દસ દિવસ પછી મૂર્તિનું વિસર્જન થાય છે.
જાણવા જેવું
લોકમાન્યતા મુજબ આ રાત્રે ચંદ્ર જોવાનું ટાળાય છે — આ એક રિવાજ છે, બધે નિયમ નથી.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ગણેશ ચતુર્થી 2027 ક્યારે છે?
ગણેશ ચતુર્થી 2027 4–14 સપ્ટેમ્બર 2027 ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
ગણેશ ચતુર્થી 2027 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
ચોથ તિથિ 3 સપ્ટેમ્બર, 2:20 PM થી 4 સપ્ટેમ્બર, 12:26 PM સુધી; મધ્યાહ્ન પૂજા 11:23 AM – 1:54 PM (દિલ્હી)
ગણેશ ચતુર્થી શા માટે ઉજવાય છે?
ગણેશ ચતુર્થી ભાદરવા સુદ ચોથના દિવસે ભગવાન ગણેશના જન્મોત્સવ તરીકે ઊજવાય છે.
ઘરે ગણેશ ચતુર્થી ની પૂજા કેવી રીતે કરવી?
સ્વચ્છ બાજોઠ પર છબીઓ સ્થાપિત કરો, સંકલ્પ લો, પહેલા ગણેશજીનું અને પછી મુખ્ય દેવનું પૂજન કરો, ફૂલ, દીવો અને મીઠાઈ અર્પણ કરો, આરતી કરો અને પ્રસાદ વહેંચો. સંપૂર્ણ ક્રમવાર વિધિ અને સામગ્રીની યાદી આ પાના પર છે; તમારા કુટુંબની પરંપરા અલગ હોય તો તે પ્રમાણે કરો.
સ્રોત
શિવ પુરાણની રુદ્ર સંહિતા; સ્યમંતક મણિની કથા ભાગવત પુરાણ અને વિષ્ણુ પુરાણમાં; ચંદ્રના શ્રાપની કથા વ્રતકથાઓ અને લોકપરંપરામાં પ્રચલિત; બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં મસ્તક જવાની કથા શનિદેવની દૃષ્ટિ સાથે જોડાયેલી છે.