MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

माता वैष्णोदेवी: त्रिकूटची तपस्विनी आणि भैरो नाथ

त्रिकूट पर्वत, कटरा (जम्मू)

माता वैष्णोदेवी: त्रिकूटची तपस्विनी आणि भैरो नाथ
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

जम्मूतील कटऱ्याच्या वर त्रिकूट पर्वतावरील पवित्र गुहेत वैष्णोदेवी माता तीन पिंडींच्या रूपात विराजमान आहे, ज्यांना महाकाली, महालक्ष्मी आणि महासरस्वती यांचे रूप मानले जाते. मान्यता आहे की इथेच देवी वैष्णवीने तप केले आणि भैरोंनाथाचा अहंकार मोडला. दरवर्षी लाखो श्रद्धाळू जय माता दी म्हणत ही चढण पायी पूर्ण करतात.

मंदिर-परंपरा सांगते की पृथ्वीवर अधर्म वाढला, तेव्हा देवीच्या तिन्ही शक्तींच्या, महाकाली, महालक्ष्मी आणि महासरस्वती यांच्या, तेजातून एक दिव्य कन्या प्रकट झाली. तिने दक्षिण भारतात रत्नाकर सागर यांच्या घरी जन्म घेतला, जे वर्षानुवर्षे संततीसाठी आसुसलेले होते. लहानपणी तिचे नाव त्रिकुटा ठेवले गेले, आणि भगवान विष्णूंच्या अंशातून जन्मल्यामुळे ती वैष्णवी म्हणून ओळखली गेली. लहानपणापासूनच तिचे मन पूजा आणि ध्यान यांत रमत असे.

माता वैष्णोदेवी — 1

नऊ वर्षांच्या वयात वैष्णवीने वडिलांची आज्ञा घेऊन समुद्रकिनारी तप सुरू केले आणि रामरूपातील भगवान विष्णूंचे ध्यान करू लागली. सीतेच्या शोधात निघालेले श्रीराम तिथे पोहोचले, तेव्हा वैष्णवी म्हणाली की मी मनोमन आपल्यालाच पती मानले आहे. श्रीराम म्हणाले, या अवतारात मी सीतेसाठी एकपत्नीव्रताने बांधलेला आहे. कलियुगात मी कल्की रूपात येईन, तेव्हा तुझी इच्छा पूर्ण होईल. तोपर्यंत उत्तरेला त्रिकूट पर्वतावर जाऊन तप कर आणि भक्तांचे कल्याण कर. वैष्णवी त्रिकूटच्या गुहांत जाऊन ध्यानात लीन झाली.

माता वैष्णोदेवी — 2

पुष्कळ काळानंतर कटऱ्याजवळच्या हंसाली गावात पंडित श्रीधर नावाचे एक गरीब पण खरे देवीभक्त राहत होते. एके दिवशी माता एका लहान कन्येच्या रूपात त्यांच्याकडे आली आणि म्हणाली की सगळ्या गावासाठी भंडारा करा. गरीब श्रीधर घाबरले की एवढ्या लोकांना जेवू कसे घालायचे, पण कन्येच्या सांगण्यावरून त्यांनी सर्वांना आमंत्रण दिले. भंडाऱ्याच्या दिवशी ती कन्या एका लहानशा भांड्यातून सर्वांना जेवण वाढत राहिली, आणि अन्न संपलेच नाही.

माता वैष्णोदेवी — 3

भंडाऱ्याला भैरोंनाथ नावाचा एक योगीही आपल्या शिष्यांसह आला. त्याने हट्ट धरला की सात्त्विक भंडाऱ्यात जे वाढले जात नाही, ते अन्न त्याला वाढावे. कन्येने शांतपणे नकार दिला. भैरोंनाथाच्या लक्षात आले की ही कोणी साधारण कन्या नाही, आणि अहंकाराने तिची परीक्षा घेण्यासाठी त्याने तिला पकडायचा प्रयत्न केला. कन्या तिथून अंतर्धान पावली आणि त्रिकूट पर्वताकडे निघाली. भैरोंनाथ तिच्या मागोमाग निघाला.

माता वैष्णोदेवी — 4

वाटेत मातेसोबत चालणाऱ्या हनुमानांना तहान लागली, तेव्हा मातेने जमिनीत बाण मारून पाण्याची धार काढली, जिला आज बाणगंगा म्हणतात. पुढे जिथे मातेने थांबून मागे पाहिले, तिथे तिच्या पावलांचे ठसे उमटले, ज्याला चरणपादुका म्हणतात. मग अर्धकुवारीच्या एका अरुंद गुहेत मातेने नऊ महिने तप केले. आजही यात्रेकरू त्या गुहेतून जातात, जिला गर्भजून म्हणतात. शोधता शोधता भैरोंनाथ तिथेही पोहोचला, तेव्हा मातेने त्रिशुळाने गुहेच्या दुसऱ्या टोकाला वाट केली आणि वरच्या पवित्र गुहेकडे निघाली.

माता वैष्णोदेवी — 5

पवित्र गुहेच्या दाराशीही भैरोंनाथ ऐकेना, तेव्हा मातेने महाकालीचे रूप धारण केले आणि त्याचा अंत केला. म्हणतात, त्याचे शीर दूर एका टेकडीवर जाऊन पडले, जिथे आज भैरों घाटी आहे. शेवटच्या क्षणी भैरोंनाथाला आपली चूक कळली आणि त्याने मातेची क्षमा मागितली. करुणामयी मातेने त्याला क्षमा केली आणि वर दिला की माझ्या दर्शनानंतर जो भक्त तुझे दर्शन घेईल, त्याचीच यात्रा पूर्ण मानली जाईल.

माता वैष्णोदेवी — 6

यानंतर मातेने आपले मानवरूप त्यागले आणि तीन पिंडी असलेल्या शिळेच्या रूपात गुहेत कायमची ध्यानात लीन झाली. तिकडे कन्या अचानक निघून गेल्याने श्रीधर खूप दुःखी होते. मातेने स्वप्नात त्यांना त्रिकूटच्या गुहेची वाट दाखवली. श्रीधर तिथे पोहोचले, त्यांनी पिंडींचे दर्शन घेतले आणि आयुष्यभर त्यांची सेवा करत राहिले. तेव्हापासून हे धाम भक्तांसाठी आईचे घर झाले, जिथे आई बोलावते तेव्हाच कोणी पोहोचू शकतो, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.

स्रोत

वैष्णवीचा जन्म, श्रीरामांशी भेट, श्रीधरचा भंडारा आणि भैरो नाथ यांची ही कथा माता वैष्णोदेवीची मंदिर-परंपरा आणि जम्मू क्षेत्राची लोकमान्यता आहे; कथेची वेगवेगळी रूपे प्रचलित आहेत.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store