MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

खाटू श्याम: बर्बरीकाचे शीश-दान आणि श्याम नावाचा वर

खाटू, सीकर (राजस्थान)

खाटू श्याम: बर्बरीकाचे शीश-दान आणि श्याम नावाचा वर
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

राजस्थानच्या सीकर जिल्ह्यातील खाटू गावात विराजमान श्याम बाबांना भक्त प्रेमाने 'हारे का सहारा', म्हणजे हरलेल्यांचा आधार, म्हणतात. मान्यता आहे की ते महाभारत काळातील वीर बर्बरीक आहेत, भीमाचे नातू आणि घटोत्कचाचे पुत्र, ज्यांनी श्रीकृष्णांनी मागितल्यावर आपले शीर दान केले होते. श्रीकृष्णांच्या वरदानाने कलियुगात ते त्यांच्याच श्याम या नावाने पूजले जातात, आणि फाल्गुनातील जत्रेत लाखो श्रद्धाळू खाटूला पोहोचतात.

पांडुपुत्र भीम आणि हिडिंबा यांचा पुत्र घटोत्कच याच्या घरी बर्बरीकाचा जन्म झाला. माता मौरवीने लहानपणापासूनच त्याला शस्त्रविद्येसोबत धर्माचीही शिकवण दिली. मोठा झाल्यावर बर्बरीकाने कठोर तप केले आणि देवीच्या कृपेने तीन अमोघ बाण मिळवले. म्हणतात, या तीन बाणांनी तो संपूर्ण युद्धाचा निकाल क्षणात लावू शकत होता. मातेने त्याच्याकडून एक वचन घेतले होते, की युद्धात जो पक्ष हरत असेल, सदैव त्याचीच साथ द्यायची.

खाटू श्याम — 1

कुरुक्षेत्रावर महाभारताचे युद्ध होणार असल्याची बातमी आली, तेव्हा बर्बरीक आपल्या निळ्या घोड्यावर स्वार होऊन, धनुष्य आणि तीन बाण घेऊन, युद्ध पाहायला आणि आपले वचन निभवायला निघाला. सर्वज्ञ श्रीकृष्ण एका ब्राह्मणाचा वेश घेऊन वाटेत एका पिंपळाच्या झाडाखाली भेटले. त्यांनी हसून विचारले, फक्त तीन बाण घेऊन एवढ्या मोठ्या युद्धाला निघालास? बर्बरीकाने नम्रपणे सांगितले की त्याचा एकच बाण संपूर्ण सैन्यासाठी पुरेसा आहे.

खाटू श्याम — 2

ब्राह्मण म्हणाले, मग दाखव, या पिंपळाची सारी पाने एकाच बाणाने भेदून दाखव. त्यांनी गुपचूप एक पान आपल्या पायाखाली दाबून ठेवले. बर्बरीकाने डोळे मिटून बाण सोडला. बाणाने झाडाचे प्रत्येक पान भेदले आणि मग येऊन ब्राह्मणाच्या पायाभोवती फिरू लागला. बर्बरीक म्हणाला, विप्रवर, आपला पाय बाजूला घ्या, नाहीतर बाण आपल्या चरणालाही भेदेल. श्रीकृष्णांच्या लक्षात आले की हा वीर ज्या पक्षाकडे जाईल, त्याला जिंकून देईल, आणि हरणाऱ्याची साथ देण्याच्या वचनामुळे वारंवार पक्ष बदलेल, तर शेवटी कोणीच उरणार नाही.

खाटू श्याम — 3

ब्राह्मणाने बर्बरीकाकडे दान मागितले. दानवीर बर्बरीक म्हणाला, जे मागाल, ते देईन. ब्राह्मण म्हणाले, मला तुझे शीर हवे. बर्बरीक चकित झाला, पण वचनापासून ढळला नाही. तो फक्त एवढेच म्हणाला, कोणताही साधारण ब्राह्मण असे दान मागत नाही, कृपा करून आपले खरे रूप दाखवा. तेव्हा श्रीकृष्णांनी त्याला आपल्या दिव्य रूपाचे दर्शन दिले. बर्बरीकाने प्रणाम केला आणि एकच इच्छा सांगितली, की हे संपूर्ण युद्ध मला माझ्या डोळ्यांनी पाहायचे आहे.

खाटू श्याम — 4

श्रीकृष्णांनी ती इच्छा मान्य केली. बर्बरीकाने प्रसन्न मनाने आपले शीर श्रीकृष्णांच्या चरणी अर्पण केले. श्रीकृष्णांनी त्या शिरावर अमृत शिंपडून ते रणभूमीजवळच्या एका उंच टेकडीवर स्थापन केले, जिथून बर्बरीकाने अठरा दिवसांचे संपूर्ण युद्ध पाहिले. युद्धानंतर पांडवांमध्ये वाद सुरू झाला की विजयाचे श्रेय कोणाचे. श्रीकृष्ण म्हणाले, हे तर त्याला विचारा ज्याने सर्व पाहिले आहे. बर्बरीकाचे शीर म्हणाले, मी तर संपूर्ण रणांगणात फक्त श्रीकृष्णांनाच पाहिले, सगळीकडे त्यांचेच चक्र फिरत होते. हे ऐकून पांडवांचा अभिमान शांत झाला.

खाटू श्याम — 5

बर्बरीकाच्या त्यागाने श्रीकृष्ण अत्यंत प्रसन्न झाले आणि त्यांनी वरदान दिले, कलियुगात तू माझ्या श्याम या नावाने पूजला जाशील. जो हरलेला, थकलेला माणूस खऱ्या मनाने तुला शरण येईल, त्याला आधार मिळेल. अशा रीतीने हरणाऱ्याची साथ देण्याचे जे वचन बर्बरीकाने आपल्या मातेला दिले होते, ते युगानुयुगांसाठी पूर्ण झाले. मंदिर-परंपरेनुसार यानंतर श्रीकृष्णांनी ते शीर रूपवती नदीकडे सोपवले.

खाटू श्याम — 6

शतकांनंतर खाटू गावात एक गाय रोज एका जागी पोहोचून आपोआप दूध सोडू लागली. लोकांनी तिथे खोदले, तेव्हा जमिनीतून एक शीर प्रकट झाले, जे पूजेसाठी एका ब्राह्मणाकडे सोपवले गेले. म्हणतात, तिथले राजा रूपसिंह चौहान आणि राणी नर्मदा कंवर यांना स्वप्नात आदेश मिळाला, आणि त्यांनी मंदिर बांधले. जिथे शीर सापडले, ती जागा आज श्याम कुंड म्हणून ओळखली जाते. आजही फाल्गुनातील जत्रेत भक्त रींगसहून निशाण घेऊन पायी खाटूला पोहोचतात, आणि म्हणतात, हारे का सहारा, बाबा श्याम हमारा.

स्रोत

बर्बरीकाचा प्रसंग स्कंद पुराणाच्या माहेश्वर खंडात (कौमारिका खंड) थोड्या वेगळ्या रूपात आढळतो आणि महाभारताच्या मूळ पाठात नाही; शीश-दान, श्याम नावाचा वर आणि खाटूमध्ये शीश प्रकट होण्याची कथा ही राजस्थानची लोक आणि मंदिर-परंपरा आहे, आणि तिची अनेक रूपे प्रचलित आहेत.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store