MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

मकर संक्रांत — कथा आणि महत्त्व

मकर संक्रांत — कथा आणि महत्त्व

मकर संक्रांत — कधी आहे

  • 15 जानेवारी 2027, शुक्रवार
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

या दिवशी सूर्यदेव धनू राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतात आणि त्यांचा उत्तरायणाचा प्रवास सुरू होतो. शास्त्रांमध्ये उत्तरायणाला देवांचा दिवस आणि सर्वात शुभ काळ मानले आहे. म्हणूनच हा स्नान, दान आणि तिळगुळाचा गोडवा वाटण्याचा सण आहे.

कथा

कथा अशी आहे की सूर्यदेव वर्षभर बारा राशींमधून फिरतात. ज्या दिवशी ते मकर राशीत येतात, त्या दिवसापासून त्यांचा रथ उत्तर दिशेकडे वळतो. यालाच उत्तरायण म्हणतात. असे मानतात की उत्तरायणाचे सहा महिने म्हणजे देवांचा दिवस, म्हणून या काळात केलेले प्रत्येक शुभ काम विशेष फळ देते. मकर राशीचे स्वामी शनिदेव आहेत, जे सूर्यदेवांचेच पुत्र आहेत. लोककथा सांगते की या दिवशी सूर्यदेव आपल्या पुत्राच्या घरी जातात, आणि शनिदेवांनी काळ्या तिळांनी वडिलांचे स्वागत केले होते. तेव्हापासून या दिवशी तिळाला इतके महत्त्व आहे.

मकर संक्रांत — कथा 1

महाभारतातील एक कथा या दिवसाचा महिमा सांगते. भीष्म पितामहांना त्यांच्या वडिलांकडून इच्छामरणाचे वरदान मिळाले होते, म्हणजे ते आपल्या इच्छेनेच देह ठेवू शकत होते. कुरुक्षेत्राच्या युद्धात अर्जुनाच्या बाणांनी घायाळ होऊन ते कोसळले, तेव्हा ते बाणांच्या शय्येवर पडून राहिले. त्या वेळी सूर्य दक्षिणायनात होता.

मकर संक्रांत — कथा 2

भीष्मांनी ठरवले की उत्तरायण सुरू होईपर्यंत ते वाट पाहतील. कित्येक आठवडे ते त्याच शय्येवर राहिले, आणि त्या काळात त्यांनी युधिष्ठिराला राजधर्माचे आणि जीवनाचे ज्ञान दिले. सूर्य उत्तरायणात आल्यावर श्रीकृष्णांचे दर्शन घेत त्यांनी शांतपणे देह ठेवला. म्हणूनच उत्तरायण इतके पवित्र मानले जाते.

मकर संक्रांत — कथा 3

दुसरी कथा गंगामातेची आहे. राजा सगराने अश्वमेध यज्ञ केला, पण इंद्राने यज्ञाचा घोडा चोरून कपिल मुनींच्या आश्रमाजवळ बांधून ठेवला. सगराचे साठ हजार पुत्र घोडा शोधत तिथे पोहोचले आणि ध्यानाला बसलेल्या मुनींवरच चोरीचा आरोप करू लागले. मुनींनी डोळे उघडले, तेव्हा त्यांच्या तेजाने ते सगळे भस्म झाले.

मकर संक्रांत — कथा 4

अनेक पिढ्यांनंतर राजा भगीरथाने आपल्या पूर्वजांच्या मुक्तीसाठी कठोर तप केले. त्यांच्या तपश्चर्येमुळे गंगामाता स्वर्गातून खाली उतरल्या, भगवान शंकरांनी त्यांना आपल्या जटांमध्ये धारण केले, आणि मग गंगा भगीरथाच्या रथामागून चालू लागल्या. असे मानतात की मकर संक्रांतीच्या दिवशीच गंगा कपिल मुनींच्या आश्रमात पोहोचून सागराला मिळाल्या आणि सगरपुत्रांना मुक्ती मिळाली. तीच जागा आज गंगासागर म्हणून ओळखली जाते, जिथे या दिवशी लाखो भाविक डुबकी घेतात.

मकर संक्रांत — कथा 5

हा सण संपूर्ण भारतात वेगवेगळ्या नावांनी साजरा होतो. तमिळनाडूमध्ये पोंगल, पंजाबमध्ये आदल्या संध्याकाळी लोहडी, आणि गुजरातमध्ये उत्तरायणाचे पतंग. महाराष्ट्रात लोक तिळगूळ देऊन म्हणतात, तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला.

मकर संक्रांत — कथा 6

मकर संक्रांतीचा संदेश असा आहे की जसा सूर्य अंधाराकडून प्रकाशाकडे वळतो, तसेच आपणही कटुता सोडून गोडव्याकडे वाटचाल करावी. सूर्यदेव सर्वांच्या आयुष्यात नवा प्रकाश भरोत.

कसा साजरा करतात

  • सकाळी पवित्र नदीत किंवा घरी स्नान करून, पाण्यात लाल फुले आणि तीळ घालून सूर्यदेवांना अर्घ्य दिले जाते.
  • तिळगुळाचे लाडू आणि खिचडी केली जाते. उत्तर भारतात या सणाला खिचडी पर्व असेही म्हणतात.
  • तीळ, गूळ, खिचडी, कांबळे आणि अन्नधान्य यांचे दान या दिवशी विशेष पुण्याचे मानले जाते.
  • प्रयागला माघ मेळा आणि बंगालमध्ये गंगासागर मेळा भरतो. हा सण बहुधा चौदा किंवा पंधरा जानेवारीला येतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मकर संक्रांत 2027 केव्हा आहे?

मकर संक्रांत 2027 15 जानेवारी 2027, शुक्रवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

मकर संक्रांत का साजरा केला जातो?

या दिवशी सूर्यदेव धनू राशीतून मकर राशीत प्रवेश करतात आणि त्यांचा उत्तरायणाचा प्रवास सुरू होतो.

स्रोत

भीष्मांची उत्तरायणाची प्रतीक्षा महाभारतात, भीष्मपर्व आणि अनुशासनपर्वात; गंगावतरण वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडात आणि भागवत पुराणात; गंगासागर आणि संक्रांतीचा संबंध, तसेच शनी आणि सूर्य यांची तिळाची कथा लोकपरंपरेत.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store