MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

વિઠ્ઠલ: પુંડલિકની સેવા અને ઈંટ પર ઊભેલા વિઠ્ઠલ

પંઢરપુર, મહારાષ્ટ્ર

વિઠ્ઠલ: પુંડલિકની સેવા અને ઈંટ પર ઊભેલા વિઠ્ઠલ
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

વિઠ્ઠલ, જેમને પાંડુરંગ અને વિઠોબા પણ કહે છે, મહારાષ્ટ્રના સૌથી વહાલા દેવ છે અને ભગવાન કૃષ્ણનું જ રૂપ મનાય છે. પંઢરપુરમાં ચંદ્રભાગા નદીના કાંઠે તેઓ કેડ પર હાથ રાખીને એક ઈંટ પર ઊભા છે. આ કથા કહે છે કે ભગવાન ત્યાં કેમ ઊભા છે, અને માતા-પિતાની સેવાને ભક્તિનું સૌથી મોટું રૂપ કેમ માનવામાં આવે છે.

ઘણા સમય પહેલાં ભીમા નદીના કાંઠે, જ્યાં નદી ચંદ્રની જેમ વળીને ચંદ્રભાગા કહેવાય છે, પુંડલિક નામનો એક યુવક રહેતો હતો. બાળપણમાં તે માતા-પિતાનો લાડકો અને આજ્ઞાંકિત દીકરો હતો, પણ લગ્ન પછી તેનું મન બદલાઈ ગયું. તે ફક્ત પત્નીની વાત સાંભળતો અને વૃદ્ધ માતા-પિતા પાસે ઘરનાં કઠણ કામ કરાવતો. તેમના ભોજન, દવા અને આરામની તેને કોઈ ચિંતા નહોતી. દુઃખી માતા-પિતાએ નક્કી કર્યું કે બાકીના દિવસો કાશી જઈને ભગવાનના ચરણોમાં વિતાવશે.

વિઠ્ઠલ — 1

પુંડલિક અને તેની પત્ની પણ તીર્થ માટે સાથે નીકળ્યાં, પણ વર્તન એવું જ રહ્યું. દીકરો-વહુ ઘોડા પર આરામથી ચાલતાં અને થાકેલાં માતા-પિતા ધૂળિયા રસ્તે પાછળ પાછળ પગપાળા ઘસડાતાં. રસ્તામાં તેઓ કુક્કુટ ઋષિના આશ્રમમાં રાતવાસો કરવા રોકાયાં. પુંડલિકે જોયું કે આ ઋષિ કોઈ મોટાં કર્મકાંડ નથી કરતા, બસ પૂરા મનથી પોતાનાં માતા-પિતાની સેવા કરે છે. આ સાધારણ આશ્રમ તેને કંઈ ખાસ ન લાગ્યો.

વિઠ્ઠલ — 2

મધરાતે પુંડલિકની ઊંઘ ઊડી. તેણે જોયું કે મેલાં કપડાંવાળી ત્રણ સ્ત્રીઓ આશ્રમમાં વાળીઝૂડી રહી છે, પાણી ભરી રહી છે અને ઋષિનાં વસ્ત્રો ધોઈ રહી છે. કામ પૂરું થતાં જ તેમનાં કપડાં ઊજળાં થઈ ગયાં અને ચહેરા તેજથી ચમકવા લાગ્યા. ચકિત થઈને પુંડલિકે પૂછ્યું, તમે કોણ છો? તેઓ બોલી, અમે ગંગા, યમુના અને સરસ્વતી છીએ. યાત્રાળુઓ અમારામાં સ્નાન કરીને પોતાનાં પાપ ધોઈ જાય છે. એ મેલ ધોવા અમે આ આશ્રમની સેવા કરવા આવીએ છીએ, કારણ કે માતા-પિતાની સેવાથી આ જગ્યા પવિત્ર છે.

વિઠ્ઠલ — 3

પછી ગંગા માતાએ પુંડલિક તરફ જોઈને કહ્યું, જે દીકરો પોતાનાં માતા-પિતાને દુઃખ આપે છે, તેનાં પાપ કોઈ તીર્થના જળથી ધોવાતાં નથી. આ શબ્દો પુંડલિકના હૃદયમાં ઊતરી ગયા. તે આખી રાત રડતો રહ્યો. પરોઢ થતાં જ તે માતા-પિતાના પગમાં પડી ગયો અને ક્ષમા માગી. તેણે તેમને ઘોડા પર બેસાડ્યાં અને પોતે પગપાળા ચાલ્યો. તેને સમજાઈ ગયું કે જે ભગવાનને તે કાશીમાં શોધવા નીકળ્યો હતો, તે તેના ઘરમાં જ માતા-પિતાના રૂપે છે. બધાં પંઢરપુર પાછાં ફર્યાં અને પુંડલિકનું જીવન સેવામાં રમી ગયું.

વિઠ્ઠલ — 4

એ જ દિવસોમાં દ્વારકામાં રુક્મિણીજી કોઈ વાતે રિસાઈને દક્ષિણ તરફ ચાલ્યાં આવ્યાં હતાં અને પંઢરપુર પાસે દિંડીરવનમાં રોકાયાં હતાં. તેમને મનાવવા ભગવાન કૃષ્ણ પણ ત્યાં પહોંચ્યા. પુંડલિકની માતૃ-પિતૃ ભક્તિની વાત સાંભળી ભગવાનના મનમાં તેને મળવાની ઇચ્છા થઈ. ચોમાસાના દિવસો હતા અને ચારે તરફ કાદવ હતો. એક દિવસ ભગવાન પુંડલિકના બારણે આવીને ઊભા રહ્યા અને સાદ પાડ્યો, પુંડલિક, હું તને મળવા આવ્યો છું.

વિઠ્ઠલ — 5

એ વખતે પુંડલિક પોતાના પિતાના પગ દબાવી રહ્યો હતો. તેણે ઓળખી લીધું કે બારણે સ્વયં ભગવાન છે, પણ અધૂરી સેવા છોડીને ઊઠવું તેને યોગ્ય ન લાગ્યું. તેણે પાસે પડેલી એક ઈંટ બારણા તરફ સરકાવી અને નમ્રતાથી કહ્યું, પ્રભુ, બહાર કાદવ છે, આ ઈંટ પર ઊભા રહો. પિતાજી સૂઈ જાય, પછી તમારી સેવા કરીશ. ભક્તનો આ ભાવ ભગવાનને એટલો ગમ્યો કે તેઓ હસીને ઈંટ પર ઊભા રહી ગયા અને બંને હાથ કેડ પર રાખીને રાહ જોવા લાગ્યા.

વિઠ્ઠલ — 6

સેવા પૂરી કરીને પુંડલિક બહાર આવ્યો અને મોડું થયું એ માટે ભગવાનના ચરણોમાં પડીને ક્ષમા માગી. ભગવાન બોલ્યા, તારી સેવાએ મને બાંધી લીધો છે, કોઈ વર માગ. પુંડલિકે પોતાના માટે કંઈ ન માગ્યું. તેણે કહ્યું, પ્રભુ, તમે આ જ રૂપે અહીં જ ઊભા રહો, જેથી જે કોઈ ભક્ત આવે, તેને તમારાં દર્શન મળે. ભગવાને વચન આપી દીધું. ત્યારથી ઈંટ, એટલે કે વિટ, પર ઊભા ભગવાન વિઠ્ઠલ કહેવાયા. રુક્મિણીજી પણ પાસે જ રખુમાઈ બનીને બિરાજ્યાં.

વિઠ્ઠલ — 7

આજે પણ પંઢરપુરમાં ચંદ્રભાગા નદીમાં પુંડલિકનું મંદિર છે, અને શ્રદ્ધાળુઓ નદીમાં સ્નાન કરીને પહેલાં પુંડલિકનાં દર્શન કરે છે. અષાઢી અને કાર્તિકી એકાદશીએ લાખો વારકરીઓ પગપાળા વારી કરતાં પોતાના વિઠુ માઉલીને મળવા આવે છે અને પુંડલિક વરદે હરિ વિઠ્ઠલનો જયઘોષ કરે છે. આ કથા યાદ અપાવે છે કે જે ઘરમાં વૃદ્ધ માતા-પિતાનો આદર થાય છે, ત્યાં ભગવાન પોતે ચાલીને આવે છે અને પ્રેમથી રાહ પણ જુએ છે.

સ્રોત

પુંડલિકની કથા સ્કંદ પુરાણ અને પદ્મ પુરાણ સાથે જોડાતા પાંડુરંગ માહાત્મ્યો, સંત મહિપતિના ભક્તવિજય અને વારકરી સંતોના અભંગોમાં મળે છે; જુદા જુદા રૂપોમાં વિગતો થોડી ભિન્ન છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store