MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

તુળજા ભવાની: ત્વરિતા મા: તુળજા ભવાની અને કુકૂર દૈત્ય

તુળજાપુર, મહારાષ્ટ્ર

તુળજા ભવાની: ત્વરિતા મા: તુળજા ભવાની અને કુકૂર દૈત્ય
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

તુળજા ભવાની મહારાષ્ટ્રનાં કુળસ્વામિની મનાય છે, અને ધારાશિવ જિલ્લાના તુળજાપુરમાં બાલાઘાટની ટેકરીઓ પર તેમનું પ્રાચીન મંદિર છે. તેઓ આઠ ભુજાવાળાં મહિષાસુરમર્દિની દુર્ગાનું જ રૂપ છે. તેમનું નામ એ કથા સાથે જોડાયેલું છે જેમાં તેઓ પોતાની ભક્તના પોકાર પર તરત, ત્વરિત, દોડી આવ્યાં.

ઘણા જૂના સમયમાં કર્દમ નામના એક ઋષિ હતા. તેમનાં પત્ની અનુભૂતિ સરળ, સુશીલ અને ધર્મપરાયણ હતાં, અને બંનેનો એક નાનો દીકરો હતો. એક દિવસ અચાનક ઋષિ કર્દમનું અવસાન થયું અને અનુભૂતિ પર જાણે આભ તૂટી પડ્યું. પતિ વિના જીવવાની તેમની ઇચ્છા જ ન રહી, પણ ઋષિઓએ તેમને સમજાવ્યાં કે તેમના નાનકડા દીકરાને માની જરૂર છે, અને તપથી આ જીવનને સાર્થક કરી શકાય છે.

તુળજા ભવાની — 1

અનુભૂતિએ દીકરાને ગુરુના આશ્રમમાં સોંપી દીધો અને મંદાકિની નદીના કાંઠે એક ઝૂંપડી બાંધીને આદિશક્તિનું તપ કરવા લાગ્યાં. તેમની પ્રાર્થના ખૂબ સરળ હતી: મા, મારા બાળકની રક્ષા કરજે અને મને ધર્મના માર્ગે ટકાવી રાખજે. દિવસો વીત્યા, વરસો વીત્યાં. તપના તેજથી તેમનો ચહેરો શાંત અને ઊજળો થઈ ગયો, અને આસપાસનું વન પણ જાણે તેમની સાધનાથી પવિત્ર થઈ ઊઠ્યું.

તુળજા ભવાની — 2

એ જ વનમાં કુકૂર નામનો એક દૈત્ય ફરતો હતો. તપમાં લીન અનુભૂતિને જોઈ તેના મનમાં પાપ જાગ્યું. તે વારંવાર તેમનું ધ્યાન ભંગ કરવા લાગ્યો, તેમને ડરાવવાનો અને પોતાના વશમાં કરવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો. એક દિવસ જ્યારે તેણે બળજબરીથી તેમનું તપ તોડવા ચાહ્યું, ત્યારે એકલાં અને નિઃશસ્ત્ર અનુભૂતિએ આંખો બંધ કરીને પૂરા વિશ્વાસથી પોકાર કર્યો, મા જગદંબા, હવે મારી લાજ તારા હાથમાં છે.

તુળજા ભવાની — 3

પોકાર પૂરો થાય તે પહેલાં જ ત્યાં પ્રકાશ ફેલાઈ ગયો. સિંહ પર સવાર, આઠ હાથમાં શસ્ત્રો લીધેલાં દેવી ભવાની પ્રગટ થયાં. કુકૂરે પહેલાં ઘમંડમાં તેમને પડકાર્યાં, પછી પાડાનું રૂપ ધરીને દેવી પર તૂટી પડ્યો. પણ મા સામે તેનું કંઈ ન ચાલ્યું. દેવીએ ત્રિશૂળથી તેનો અંત કર્યો, અને વનમાં ફરી શાંતિ છવાઈ ગઈ.

તુળજા ભવાની — 4

અનુભૂતિ માના ચરણોમાં પડી ગયાં. તેમણે કહ્યું, મા, જેમ બાળકના એક સાદે મા દોડી આવે છે, તેમ તું તરત આવી ગઈ. હવે આ જ ટેકરી પર રહે, જેથી સંકટમાં જે કોઈ તને પોકારે, તેને આવો જ સહારો મળે. દેવીએ પ્રસન્ન થઈને આ વર આપ્યો અને ત્યાં જ બિરાજી ગયાં. ભક્તના પોકાર પર ત્વરિત આવવાને કારણે તેઓ ત્વરિતા કહેવાયાં; સમય જતાં આ જ નામ તુળજા બની ગયું, અને એ સ્થળ તુળજાપુર.

તુળજા ભવાની — 5

તુળજાપુરમાં આજે પણ દેવીની સેવા એક જીવંત માની જેમ થાય છે. મંદિરની પરંપરા મુજબ નવરાત્રિ પહેલાં દેવીની મૂર્તિને થોડા દિવસ પલંગ પર વિશ્રામ કરાવવામાં આવે છે, જેને મંચકી નિદ્રા કહે છે, અને ઘટસ્થાપનાએ મા ફરી ગર્ભગૃહમાં બિરાજે છે. દશેરાના યુદ્ધ પછી થાકેલાં મા ફરી થોડા દિવસ વિશ્રામ કરે છે. ભક્તો માટે આ ફક્ત વિધિ નથી; આ એ મા છે જે લડે છે, થાકે છે અને પોતાનાં બાળકો માટે ફરી ઊભી થાય છે.

તુળજા ભવાની — 6

મહારાષ્ટ્રમાં વ્યાપક રીતે માનવામાં આવે છે કે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ તુળજા ભવાનીના અનન્ય ભક્ત હતા, અને લોકપરંપરા તેમની તલવારને પણ ભવાની નામે યાદ કરે છે. આજે પણ ઘેર ઘેર માનો જોગવા માગવામાં આવે છે, ગોંધળ થાય છે અને આઈ રાજા ઉદો ઉદોનો જયઘોષ ગુંજે છે. આ કથા માના એ રૂપને યાદ કરે છે જે સાચા મનના પોકાર પર વાર નથી લગાડતાં.

સ્રોત

અનુભૂતિ અને કુકૂર દૈત્યની કથા તુળજાપુર મંદિરની સ્થળ-પરંપરા છે, જેને સ્કંદ પુરાણ સાથે જોડવામાં આવે છે; દેવી સાથે જોડાયેલી બીજી કથાઓ પણ પ્રચલિત છે. શિવાજી મહારાજની દેવી-ભક્તિ મહારાષ્ટ્રની વ્યાપક પરંપરા છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store