MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી: સમુદ્રમાંથી નીકળેલી ત્રણ દેવીઓ

મહાલક્ષ્મી, દક્ષિણ મુંબઈ (મહારાષ્ટ્ર)

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી: સમુદ્રમાંથી નીકળેલી ત્રણ દેવીઓ
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

દક્ષિણ મુંબઈમાં દરિયાકિનારે ઊંચાઈ પર બનેલું મહાલક્ષ્મી મંદિર શહેરનાં સૌથી જૂનાં અને સૌથી પ્રિય મંદિરોમાંનું એક છે. અહીં ગર્ભગૃહમાં ત્રણ દેવીઓ સાથે બિરાજે છે, મહાલક્ષ્મી, મહાકાળી અને મહાસરસ્વતી. મુંબઈની પરંપરા કહે છે કે આ ત્રણેય પ્રતિમાઓ આ જ કિનારાના પાણીમાંથી નીકળી હતી, એ સમયે જ્યારે શહેરને દરિયાથી બચાવવાનું કામ વારંવાર તૂટી પડતું હતું.

અઢારમી સદીના અંતની વાત છે. મુંબઈ ત્યારે એક શહેર નહીં, સાત અલગ અલગ ટાપુઓનો સમૂહ હતું, અને ભરતી આવે ત્યારે વચ્ચેની નીચી જમીન પાણીમાં ડૂબી જતી. વરલી પાસે દરિયાએ જે ફાટ પાડી હતી, તેમાંથી દિવસમાં બે વાર ખારું પાણી છેક અંદર સુધી આવી જતું. નક્કી થયું કે ત્યાં એક બંધ બાંધીને આ ફાટને હંમેશ માટે બંધ કરવામાં આવે.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 1

આ કામનો ઠેકો શહેરના એક સ્થાનિક ઠેકેદાર રામજી શિવજી પ્રભુને મળ્યો. પથ્થર નખાયા, માટી ભરાઈ, દીવાલ ઊભી થવા લાગી, અને પછી ભરતી આવી અને બધું તાણી ગઈ. આવું એક વાર નહીં, વારંવાર થયું. મહિનાઓ વીતતા ગયા, મજૂરો થાકી ગયા, પૈસા ખૂટતા ગયા, અને રામજી શિવજીના માથે દેવું અને બદનામી બંને ચઢવા લાગ્યાં.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 2

એક રાત્રે થાકેલો-હારેલો એ માણસ સૂતો, ત્યારે સપનામાં તેને એક તેજસ્વી સ્ત્રીરૂપ દેખાયું. પરંપરા કહે છે કે માએ કહ્યું, અમે ત્રણ બહેનો આ જ કિનારાના પાણીમાં પડેલી છીએ. અમને બહાર કાઢો અને એવી જગ્યાએ બેસાડો જ્યાંથી અમને દરિયો દેખાતો રહે.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 3

સવારે ઊઠતાં જ તેણે પોતાના માણસોને બોલાવ્યા અને એ જગ્યા તરફ ઇશારો કર્યો. માછીમારો પોતાની જાળ લઈને છીછરા પાણીમાં ઊતર્યા. ઘણી વાર જાળ ખાલી પાછી આવી, અને પછી એક વાર તે ભારે થઈને ઉપર આવી. પાણીમાંથી પથ્થરની ત્રણ પ્રતિમાઓ નીકળી, વચ્ચે મહાલક્ષ્મી, અને બંને બાજુ મહાકાળી તથા મહાસરસ્વતી.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 4

કહેવાય છે કે ઘણા પહેલાં કોઈ અશાંત સમયમાં આ પ્રતિમાઓને સુરક્ષિત રાખવા દરિયામાં મૂકી દેવાઈ હતી, અને લોકો તેમને ભૂલી ગયા હતા. રામજી શિવજીએ કિનારાની ઉપરની ટેકરી પર થોડી જમીન માગી અને ત્યાં એક નાનકડું મંદિર બંધાવીને ત્રણેય દેવીઓને દરિયા તરફ મુખ રાખીને બેસાડી દીધાં. લોકકથા કહે છે કે ત્યાર પછી બંધ ટકી ગયો, જોકે ઇતિહાસ એ પણ કહે છે કે એ કામ ઘણાં વર્ષોની મહેનત અને અનેક હાથોથી પૂરું થયું.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 5

આજે એ જ મંદિર ભુલાભાઈ દેસાઈ માર્ગ પર, કુંબાલા ટેકરીના ઢોળાવ પર ઊભું છે. અંદર ત્રણેય દેવીઓ સોનાનાં આભૂષણો, નથણી અને ફૂલોથી શણગારેલી રહે છે. મહાલક્ષ્મીના હાથમાં કમળ છે, મહાકાળી શક્તિનું રૂપ છે, અને મહાસરસ્વતીના હાથમાં વીણા અને પુસ્તક છે. મંદિરની પાછળ પગથિયાં સીધાં ખડકો અને મોજાં સુધી ઊતરે છે.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 6

નવરાત્રિમાં અહીં લાખો લોકો આવે છે, દિવાળીએ લક્ષ્મીપૂજનની કતાર મોડી રાત સુધી તૂટતી નથી, અને ગુડી પડવાએ નવું કામ શરૂ કરનારા સૌથી પહેલાં અહીં માથું નમાવે છે. શ્રદ્ધાળુઓ ખડકો પરથી દરિયા તરફ હાથ જોડે છે, કારણ કે માન્યતા છે કે મા એ જ પાણીમાંથી આવ્યાં હતાં. શહેરની દોડધામની બરાબર વચ્ચે આ જગ્યા અનોખી રીતે શાંત લાગે છે.

મુંબઈની મહાલક્ષ્મી — 7

ભક્તો કહે છે કે લક્ષ્મી માત્ર ધનનાં દેવી નથી. લક્ષ્મી એ છે જે ટકાવી રાખે છે, જે બનેલી વસ્તુને બનેલી રહેવા દે છે, અને એટલે જ તેમની સાથે મહાકાળીની શક્તિ અને મહાસરસ્વતીની બુદ્ધિ પણ બિરાજે છે, કારણ કે ત્રણેય વગર કંઈ પણ લાંબું ટકતું નથી. મુંબઈનો મોટો ભાગ આજે એ જ જમીન પર ઊભો છે જે ક્યારેક દરિયો હતી. એટલે જ અહીંના લોકો કહે છે કે આ શહેરમાં જે કંઈ ટકેલું છે, તે માની કૃપા અને માણસની મહેનત, બંનેના સહારે ટકેલું છે.

સ્રોત

સમુદ્રમાંથી ત્રણ પ્રતિમાઓ નીકળવાની, રામજી શિવજી પ્રભુના સ્વપ્ન અને બંધ પૂરો થવાની કથા મુંબઈની લોક અને મંદિર પરંપરા છે, કોઈ પુરાણમાંથી આવતી નથી, અને એમ કહેવું યોગ્ય નહીં થાય કે બંધ ફક્ત આ જ કારણે પૂરો થયો. મંદિરની સ્થાપનાના વર્ષ અંગે જુદી જુદી વાતો મળે છે, મંદિરનું પોતાનું વર્ણન લગભગ સન સત્તરસો એકસઠ કહે છે અને પછી સન અઢારસો એકત્રીસમાં તેનું પુનર્નિર્માણ અને વિસ્તરણ નોંધાયેલું છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store