MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

विठ्ठल: पुंडलिकाची सेवा आणि विटेवरचा विठ्ठल

पंढरपूर, महाराष्ट्र

विठ्ठल: पुंडलिकाची सेवा आणि विटेवरचा विठ्ठल
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

विठ्ठल, ज्याला पांडुरंग आणि विठोबा म्हणतात, हे महाराष्ट्राचे लाडके दैवत असून श्रीकृष्णाचेच रूप मानले जाते. पंढरपुरात चंद्रभागेच्या तीरावर तो कटेवर हात ठेवून विटेवर उभा आहे. देव विटेवर का उभा आहे, आणि आईवडिलांची सेवा ही सर्वांत मोठी भक्ती का मानली जाते, हे ही कथा सांगते.

फार पूर्वी भीमा नदीच्या काठी, जिथे नदी चंद्रकोरीसारखे वळण घेते आणि चंद्रभागा म्हणून ओळखली जाते, तिथे पुंडलिक नावाचा एक तरुण राहत होता. लहानपणी तो आईवडिलांचा लाडका आणि आज्ञाधारक मुलगा होता, पण लग्नानंतर त्याचे मन पालटले. तो बायकोचेच ऐकू लागला आणि म्हाताऱ्या आईवडिलांकडून घरातली कष्टाची कामे करून घेऊ लागला. त्यांच्या जेवणाची, औषधाची, विश्रांतीची त्याला काहीच पर्वा नव्हती. मनाने खचलेल्या आईवडिलांनी ठरवले की उरलेले दिवस काशीला जाऊन देवाच्या चरणी घालवावेत.

विठ्ठल — 1

पुंडलिक आणि त्याची पत्नीही यात्रेला निघाले, पण वागणूक तशीच राहिली. मुलगा आणि सून घोड्यावर आरामात बसून जात, आणि थकलेले आईवडील धुळीच्या वाटेवरून मागे पायी चालत. वाटेत ते कुक्कुट ऋषींच्या आश्रमात मुक्कामाला थांबले. पुंडलिकाने पाहिले की हे ऋषी मोठे कर्मकांड करत नाहीत; ते फक्त मनापासून आपल्या आईवडिलांची सेवा करतात. हा साधासुधा आश्रम पाहून पुंडलिकाला त्यात काही विशेष वाटले नाही.

विठ्ठल — 2

मध्यरात्री पुंडलिकाला जाग आली. त्याने पाहिले की मळक्या वस्त्रांतल्या तीन स्त्रिया आश्रम झाडत आहेत, पाणी भरत आहेत, ऋषींचे कपडे धुवत आहेत. काम संपताच त्यांची वस्त्रे शुभ्र झाली आणि चेहरे तेजाने उजळले. चकित होऊन पुंडलिकाने विचारले, तुम्ही कोण? त्या म्हणाल्या, आम्ही गंगा, यमुना आणि सरस्वती. यात्रेकरू आमच्यात स्नान करून आपली पापे धुतात. तो मळ धुवून काढण्यासाठी आम्ही या आश्रमाची सेवा करायला येतो, कारण आईवडिलांच्या सेवेने ही जागा पवित्र झाली आहे.

विठ्ठल — 3

मग गंगामाई पुंडलिकाकडे पाहून म्हणाली, जो मुलगा आईवडिलांना दुःख देतो, त्याचे पाप कोणत्याही तीर्थाच्या पाण्याने धुतले जात नाही. हे शब्द पुंडलिकाच्या काळजाला भिडले. रात्रभर तो रडत राहिला. पहाटे तो आईवडिलांच्या पाया पडला आणि क्षमा मागितली. त्याने त्यांना घोड्यावर बसवले आणि स्वतः पायी चालला. ज्या देवाला तो काशीत शोधायला निघाला होता, तो आपल्या घरातच आईवडिलांच्या रूपात आहे, हे त्याला उमगले. सगळे पंढरपूरला परतले आणि पुंडलिकाचे आयुष्य सेवेत रमून गेले.

विठ्ठल — 4

त्याच काळात द्वारकेत कोणत्या तरी कारणाने रुसलेली रुक्मिणी दक्षिणेकडे निघून आली होती आणि पंढरपूरजवळच्या दिंडीरवनात राहिली होती. तिची समजूत काढण्यासाठी श्रीकृष्णही तिथे आले. पुंडलिकाच्या मातृपितृभक्तीची कीर्ती ऐकून देवाला त्याला भेटावेसे वाटले. पावसाळ्याचे दिवस होते, सगळीकडे चिखल झाला होता. एके दिवशी देव पुंडलिकाच्या दारात येऊन उभे राहिले आणि हाक मारली, पुंडलिका, मी तुला भेटायला आलो आहे.

विठ्ठल — 5

त्या वेळी पुंडलिक आपल्या वडिलांचे पाय चेपत होता. दारात साक्षात देव उभा आहे हे त्याने ओळखले, पण अर्धवट सेवा सोडून उठणे त्याला योग्य वाटले नाही. जवळ पडलेली एक वीट त्याने दाराकडे सरकवली आणि नम्रपणे म्हणाला, देवा, बाहेर चिखल आहे, या विटेवर उभे राहा. बाबांना झोप लागू द्या, मग मी तुमची सेवा करतो. भक्ताचा हा भाव देवाला इतका भावला की तो हसून विटेवर उभा राहिला आणि दोन्ही हात कटेवर ठेवून वाट पाहू लागला.

विठ्ठल — 6

सेवा आटोपल्यावर पुंडलिक बाहेर आला आणि उशीर झाल्याबद्दल देवाच्या चरणी लोटांगण घालून क्षमा मागितली. देव म्हणाला, तुझ्या सेवेने मी बांधला गेलो आहे, काहीतरी वर माग. पुंडलिकाने स्वतःसाठी काहीच मागितले नाही. तो म्हणाला, देवा, याच रूपात इथेच उभे राहा, म्हणजे जो भक्त येईल त्याला तुमचे दर्शन घडेल. देवाने वचन दिले. तेव्हापासून विटेवर उभा राहिलेला तो विठ्ठल झाला. रुक्मिणीही जवळच रखुमाई म्हणून विराजमान झाली.

विठ्ठल — 7

आजही पंढरपुरात चंद्रभागेच्या पात्रात पुंडलिकाचे मंदिर आहे, आणि भाविक नदीत स्नान करून आधी पुंडलिकाचे दर्शन घेतात. आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला लाखो वारकरी पायी वारी करत आपल्या विठुमाऊलीच्या भेटीला येतात आणि पुंडलिक वरदे हरि विठ्ठल असा गजर करतात. जिथे म्हाताऱ्या आईवडिलांचा मान राखला जातो, त्या घरी देव स्वतः चालत येतो आणि प्रेमाने वाटही पाहतो, याची आठवण ही कथा करून देते.

स्रोत

पुंडलिकाची कथा स्कंद पुराण आणि पद्म पुराणाशी जोडल्या जाणाऱ्या पांडुरंग माहात्म्यांत, संत महिपतींच्या भक्तविजयात आणि वारकरी संतांच्या अभंगांत येते; वेगवेगळ्या रूपांत तपशील थोडे वेगळे आढळतात.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store