MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

सिद्धिविनायक: देऊबाईंचा नवस आणि प्रभादेवीचे सिद्धिविनायक

प्रभादेवी, मुंबई (महाराष्ट्र)

सिद्धिविनायक: देऊबाईंचा नवस आणि प्रभादेवीचे सिद्धिविनायक
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

मुंबईच्या प्रभादेवीत विराजमान श्री सिद्धिविनायकाला भक्त प्रेमाने नवसाला पावणारा गणपती म्हणतात. इथली काळ्या पाषाणातील मूर्ती वैशिष्ट्यपूर्ण आहे, कारण तिची सोंड उजव्या बाजूला वळलेली आहे. हे मंदिर एकोणीस नोव्हेंबर अठराशे एक रोजी लक्ष्मण विठू पाटील आणि देऊबाई पाटील यांनी बांधले, आणि त्यामागे एका स्त्रीची अगदी साधी पण फार मोठी इच्छा होती.

आज जिथे मुंबईच्या रस्त्यांवरची गर्दी कधी ओसरत नाही, तिथे दोनशे वर्षांपूर्वी सात वेगवेगळी बेटं होती आणि मधून समुद्राचं पाणी ये जा करत असे. प्रभादेवी तेव्हा शेतं आणि कोळीवाड्यांची एक छोटीशी वस्ती होती, जिथे संध्याकाळी लाटांचा आवाज स्पष्ट ऐकू यायचा. तिथेच आगरी समाजाच्या एका सधन घरात लक्ष्मण विठू पाटील आणि त्यांच्या पत्नी देऊबाई राहत होत्या. घरात पैसा होता, जमीन होती, गावात मान होता, पण देऊबाईंची ओटी रिकामी होती.

सिद्धिविनायक — 1

त्या काळात मूलबाळ नसण्याचं दुःख बाईला आतून एकटं करून टाकायचं, आणि लोकांच्या बोलण्याने ते एकटेपण अधिकच वाढायचं. देऊबाईंनी हे सगळं मुकाट्याने सोसलं, पण मनात कडवटपणा येऊ दिला नाही. त्यांच्या मनात एकच विचार होता, की आपण भोगलेलं हे दुःख दुसऱ्या कुठल्या बाईच्या वाट्याला येऊ नये. याच भावनेने त्यांनी आपली संपत्ती गणपती बाप्पाच्या मंदिरासाठी लावली, आणि इच्छा एवढीच ठेवली की इथे येऊन जी स्त्री संतान मागेल, तिची ओटी भरावी.

सिद्धिविनायक — 2

एकोणीस नोव्हेंबर अठराशे एक रोजी ते मंदिर उभं राहिलं. ती काही भव्य वास्तू नव्हती, विटांची एक छोटीशी चौकोनी खोली आणि वर घुमटासारखं शिखर एवढंच. आत काळ्या पाषाणातील गणपतीची मूर्ती स्थापन झाली आणि पहिली पूजा झाली. ज्यांनी हे सगळं उभं केलं, त्यांचं नाव कुठे मोठ्या अक्षरांत कोरलं गेलं नाही.

सिद्धिविनायक — 3

मूर्ती एकाच काळ्या पाषाणातून घडवलेली असून अडीच फूट उंच आहे. हिची सोंड उजवीकडे वळलेली आहे, तर बहुतेक मूर्तींमध्ये ती डावीकडे असते, आणि अशा स्वरूपाला उजव्या सोंडेचा गणपती म्हणतात. चार हातांमध्ये कमळ, परशू, जपमाळ आणि मोदकांनी भरलेलं पात्र आहे, खांद्यापासून पोटापर्यंत जानव्यासारखा नाग गुंडाळलेला आहे आणि कपाळावर आणखी एक नेत्र आहे. दोन्ही बाजूंनी रिद्धी आणि सिद्धी डोकावतात, आणि म्हणूनच बाप्पा इथे सिद्धिविनायक झाले, मागितलेलं सिद्ध करणारा विनायक.

सिद्धिविनायक — 4

मंदिराशी जोडलेली आणखी एक कथा इथले लोक सांगतात. अक्कलकोटच्या स्वामी समर्थांचे शिष्य रामकृष्ण जांभेकर महाराज यांनी गुरुंच्या आज्ञेवरून दोन मूर्ती गणपतीसमोरच्या जमिनीत पुरल्या. स्वामींनी सांगितलं होतं की एकवीस वर्षांनी त्याच जागी मंदाराचं झाड उगवेल आणि त्याच्या फांद्यांत स्वयंभू गणेश दिसतील. भक्त सांगतात की वेळ आल्यावर तसंच घडलं, आणि ती जागा आजही श्रद्धेने पाहिली जाते.

सिद्धिविनायक — 5

दोनशे वर्षांत ती छोटी खोली हळूहळू बदलत गेली. भक्त वाढले, गाभाऱ्याचं शिखर सोन्याने मढवलं गेलं आणि गाभाऱ्याच्या लाकडी दारांवर अष्टविनायकाची आठही रूपं कोरली गेली. आज हे देशातील सर्वाधिक दर्शन घेतल्या जाणाऱ्या मंदिरांपैकी एक आहे, आणि इथे येणाऱ्या दानातील बराच भाग रुग्णांच्या उपचारांवर आणि मुलांच्या शिक्षणावर खर्च होतो.

सिद्धिविनायक — 6

मंगळवार हा बाप्पाचा दिवस. त्या दिवशी रात्रीपासूनच रांग लागायला सुरुवात होते आणि दादरच्या बाजूने अनवाणी चालत येणाऱ्यांची रीघ लागते. परीक्षेच्या आधी, नव्या नोकरीच्या पहिल्या दिवशी, कोर्टाच्या तारखेच्या आधी, नव्या कामाच्या सुरुवातीला, मुंबईतला प्रत्येक प्रकारचा माणूस इथे डोकं टेकायला येतो. आणि ज्याला थांबायला वेळ नाही, तो गाडीतून जाता जाताच मंदिराच्या दाराकडे हात जोडतो.

सिद्धिविनायक — 7

या सगळ्या गर्दीत देऊबाईंचं नाव फार थोड्यांना माहीत असतं. ज्या स्त्रीला मूलबाळाचं सुख मिळालं नाही, तिने स्वतःसाठी काही मागण्याऐवजी सगळ्यांसाठी एक दार उघडून दिलं. आजही हजारो जोडपी हाच नवस घेऊन इथे येतात आणि नारळ वाहून परततात. ही कथा सांगते की जो आपल्या उणिवेचं दुसऱ्यांसाठी वरदान करतो, त्याचा दिवा शतकानुशतके तेवत राहतो.

स्रोत

मंदिराची स्थापना एकोणीस नोव्हेंबर अठराशे एक रोजी लक्ष्मण विठू पाटील आणि देऊबाई पाटील यांनी केल्याची नोंद मंदिराच्या स्वतःच्या माहितीत आणि मुंबईच्या दस्तऐवजांत मिळते. देऊबाईंना संतान नसणे, निपुत्रिक स्त्रियांसाठी त्यांनी मंदिर बांधणे, तसेच जांभेकर महाराज आणि मंदार वृक्षाचा प्रसंग ही मंदिराची आणि प्रभादेवीची स्वतःची परंपरा आहे, कोणत्याही पुराणातील कथा नाही.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store