MythraanMYTHRAAN
ಕನ್ನಡ ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ: ದೇವುಬಾಯಿಯ ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾದೇವಿಯ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ

ಪ್ರಭಾದೇವಿ, ಮುಂಬೈ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ)

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ: ದೇವುಬಾಯಿಯ ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾದೇವಿಯ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ
ಕಥೆ ಕೇಳಿನಿರೂಪಣೆ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ

ಮುಂಬಯಿಯ ಪ್ರಭಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ 'ನವಸಾಲಾ ಪಾವಣಾರಾ ಗಣಪತಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ — ಅಂದರೆ, ಹರಕೆ ಈಡೇರಿಸುವ ಗಣಪತಿ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಯ ಸೊಂಡಿಲು ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದೆ; ಇದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1801ರ ನವೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವಿಠು ಪಾಟೀಲ ಮತ್ತು ದೇವುಬಾಯಿ ಪಾಟೀಲ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣಿನ ತುಂಬ ಸರಳವಾದ, ಆದರೆ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದಾದ ಆಸೆ ಇತ್ತು.

ಇಂದು ಮುಂಬಯಿಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಜಂಗುಳಿ ಎಂದೂ ನಿಲ್ಲದ ಕಡೆ, ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಏಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದ್ವೀಪಗಳಿದ್ದವು; ನಡುವೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಪ್ರಭಾದೇವಿ ಹೊಲಗಳ ಮತ್ತು ಬೆಸ್ತರ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ವಸತಿ; ಸಂಜೆ ಅಲೆಗಳ ಸದ್ದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವಿಠು ಪಾಟೀಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೇವುಬಾಯಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿತ್ತು, ಜಮೀನಿತ್ತು, ಊರಲ್ಲಿ ಗೌರವವಿತ್ತು; ಆದರೆ ದೇವುಬಾಯಿಯ ಮಡಿಲು ಬರಿದಾಗಿತ್ತು.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 1

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ನೋವು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಒಂಟಿಯಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಜನರ ಮಾತುಗಳು ಆ ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ದೇವುಬಾಯಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮೌನವಾಗಿ ಸಹಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಹಿ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ತಾವು ಅನುಭವಿಸಿದ ನೋವು ಬೇರೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾಲಿಗೂ ಬರಬಾರದು — ಅವರು ಯೋಚಿಸಿದ್ದು ಇಷ್ಟೇ. ಇದೇ ಒಂದು ಯೋಚನೆಯಿಂದ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಮಗು ಬೇಡುವ ಪ್ರತಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಡಿಲು ತುಂಬಲಿ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟರು.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 2

1801ರ ನವೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಆ ದೇವಾಲಯ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಅದು ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡವೇನಲ್ಲ; ಗುಮ್ಮಟದಂತಹ ಶಿಖರವಿರುವ, ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೋಣೆ ಅಷ್ಟೇ. ಒಳಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮೊದಲ ಪೂಜೆ ನಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿಸಿದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಸಲಿಲ್ಲ.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 3

ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಇದರ ಸೊಂಡಿಲು ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಂಡಿಲು ಎಡಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ; ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ರೂಪವನ್ನು 'ಉಜವ್ಯಾ ಸೋಂಡೇಚಾ ಗಣಪತಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಲಮುರಿ ಗಣಪತಿ). ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲ, ಪರಶು, ಜಪಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಮೋದಕ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆ ಇವೆ; ಭುಜದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಯವರೆಗೆ ಜನಿವಾರದಂತೆ ಒಂದು ಸರ್ಪ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ; ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಣ್ಣೂ ಇದೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಿಂದ ಋದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿ ಇಣುಕುತ್ತಾರೆ; ಅದಕ್ಕೇ ಇಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ 'ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ' — ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ವಿನಾಯಕ — ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 4

ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆಯ ಸ್ವಾಮಿ ಸಮರ್ಥರ ಶಿಷ್ಯ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಜಾಂಭೇಕರ ಮಹಾರಾಜರು ಗುರುವಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ಗಣಪತಿಯ ಎದುರಿನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೂತಿಟ್ಟರು. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಗಣೇಶ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಕ್ತರು; ಇಂದಿಗೂ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 5

ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪುಟ್ಟ ಕೋಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಭಕ್ತರು ಹೆಚ್ಚಿದರು, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಹೊದಿಕೆ ಬಂತು, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮರದ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕರ ಎಂಟೂ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಾಣಿಕೆಯ ಬಹುಪಾಲು ರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಓದಿಗೆ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 6

ಮಂಗಳವಾರ ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪನ ದಿನ. ಆ ದಿನ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯಿಂದಲೇ ಸಾಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ; ದಾದರ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬರುವವರ ಹರಿವು ನಿಲ್ಲುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗದ ಮೊದಲ ದಿನ, ಕೋರ್ಟಿನ ತಾರೀಖಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಹೊಸ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ — ಮುಂಬಯಿಯ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜನರೂ ಇಲ್ಲಿ ತಲೆಬಾಗಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ನಿಲ್ಲಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲದವರು ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗಲೇ ದೇವಾಲಯದ ಬಾಗಿಲಿನತ್ತ ಕೈಮುಗಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ — 7

ಈ ಎಲ್ಲ ಜನಸಂದಣಿಯ ನಡುವೆ ದೇವುಬಾಯಿಯ ಹೆಸರು ತಿಳಿದವರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಮಕ್ಕಳ ಸುಖ ಸಿಗದ ಆ ಮಹಿಳೆ, ತಮಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಬೇಡುವ ಬದಲು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಾವಿರಾರು ದಂಪತಿಗಳು ಇದೇ ಹರಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ವರವಾಗಿಸುವವರ ದೀಪ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಉರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಈ ಕಥೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧಾರ

ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1801ರ ನವೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವಿಠೂ ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ದೇವುಬಾಯಿ ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ದೇವಾಲಯದ ತನ್ನದೇ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ದೇವುಬಾಯಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕಥೆ, ಹಾಗೂ ಜಾಂಭೇಕರ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಎಕ್ಕದ (ಮಂದಾರ) ಗಿಡದ ಪ್ರಸಂಗ ದೇವಾಲಯದ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾದೇವಿಯ ತನ್ನದೇ ಪರಂಪರೆ, ಯಾವುದೇ ಪುರಾಣದಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ.

ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಥೆಗಳು

ಕಥೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೇಳಿ — ಉಚಿತ ಆ್ಯಪ್ಡೌನ್‌ಲೋಡ್App Store