MythraanMYTHRAAN
ಕನ್ನಡ ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

ಖಂಡೋಬಾ: ಖಂಡೋಬಾ, ಮ್ಹಾಲ್ಸಾ ಮತ್ತು ಬಾಣಾಯಿ

ಜೇಜೂರಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ

ಖಂಡೋಬಾ: ಖಂಡೋಬಾ, ಮ್ಹಾಲ್ಸಾ ಮತ್ತು ಬಾಣಾಯಿ
ಕಥೆ ಕೇಳಿನಿರೂಪಣೆ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ

ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಾರ್ತಂಡ, ಖಂಡೇರಾಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಖಂಡೋಬಾ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ರೂಪವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಸಂಖ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಕುಲದೇವರು ಅವನು. ಪುಣೆಯ ಬಳಿಯ ಜೇಜುರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವನ ಗಡ ದೇವಾಲಯವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಅರಿಶಿನದ ಭಂಡಾರ ಹಾರಿಸುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಜಯಕಾರ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಥೆ ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಾದ ಮ್ಹಾಳಸಾ ಮತ್ತು ಬಾಣಾಯಿಯರದು.

ಮಣಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ದೈತ್ಯರು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವನ ರೂಪ ತಾಳಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಆ ವಿಜಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಂಪಾ ಷಷ್ಠಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಂತರ ದೇವ ಜೇಜುರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದ ಭಕ್ತರಕ್ಷಕ ಖಂಡೋಬಾನಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ. ಆದರೆ ಅವನ ಲೀಲೆ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ದೇವಿಯರು ಬಂದರು; ಅವರ ಕಥೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಊರೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಖಂಡೋಬಾ — 1

ಮೊದಲನೆಯವಳು ಮ್ಹಾಳಸಾ. ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಸ್ವತಃ ಪಾರ್ವತಿ ಮಾತೆ ನೇವಾಸಾದ ತಿಮಶೇಟ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಮ್ಹಾಳಸಾ ಸುಂದರಿ, ಚತುರೆ, ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ; ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಮಲ್ಹಾರಿಯಲ್ಲೇ ನೆಟ್ಟಿತ್ತು. ಪುಷ್ಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ಖಂಡೋಬಾ-ಮ್ಹಾಳಸಾ ಮದುವೆ ನಡೆಯಿತು; ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅದೇ ದಿನ ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾಹೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಹಾಳಸಾ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಜೇಜುರಿ ಗಡದಲ್ಲಿ ದೇವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದಳು.

ಖಂಡೋಬಾ — 2

ಎರಡನೆಯವಳು ಬಾಣಾಯಿ. ಕುರಿ ಸಾಕುವವರ ಒಂದು ಹಟ್ಟಿಯ ಮುಖಂಡನಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣುಮಗು ಸಿಕ್ಕಿತು, ಅವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಮಗಳಂತೆ ಸಾಕಿದ ಎಂದು ಜನಪದ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಅವಳನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದ ಕನ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಗಂಗೆಯ ರೂಪ ಎನ್ನುತ್ತವೆ. ಕುರಿ-ಮೇಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದ ಬಾಣಾಯಿ ಮುಗ್ಧೆ, ನಿರ್ಭೀತೆ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಪಟಿ. ಅವಳು ಖಂಡೋಬಾನ ಮಹಿಮೆ ಕೇಳಿದ್ದಳು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅವನನ್ನು ತನ್ನವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಳು. ದೇವ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ ಎಂದು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಖಂಡೋಬಾ — 3

ಒಂದು ದಿನ ಗಡದಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾ ಮತ್ತು ಮ್ಹಾಳಸಾ ಪಗಡೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೋತವರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು. ಖಂಡೋಬಾ ಸೋತ; ಬಾಣಾಯಿಯ ಮೊರೆ ಕೇಳಿ ಅವನು ಬೇಕೆಂದೇ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಾತು ಉಳಿಸಲು ಅವನು ಗಡ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟ, ಒಬ್ಬ ಮುದಿ ಬಡ ಕುರುಬನ ವೇಷ ತೊಟ್ಟು ಬಾಣಾಯಿಯ ತಂದೆಯ ಹಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದ. ಅವನು ಕೆಲಸ ಕೇಳಿದ; ಕುರಿ ಮೇಯಿಸುವುದು, ಅಂಗಳ ಗುಡಿಸುವುದು, ನೀರು ತುಂಬುವುದು — ಇಂಥ ಎಲ್ಲ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಖುಷಿಯಿಂದ ಮಾಡತೊಡಗಿದ.

ಖಂಡೋಬಾ — 4

ಹಟ್ಟಿಯ ಜನ ಈ ಮುದಿ ಆಳನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಂಡು, ಮಾತುಮಾತಿಗೂ ಕೆಲಸ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೌನವಾಗಿ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡ. ಒಂದು ದಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕುರಿಹಿಂಡು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಾಣವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕುಸಿದು ಬಿತ್ತು. ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಕುರಿಗಳೇ ಅವರ ಸಂಪತ್ತೆಲ್ಲ. ಆಗ ಆ ಮುದಿ ಕುರುಬ ಹೇಳಿದ — ಬಾಣಾಯಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆ, ಈ ಹಿಂಡನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತೇನೆ. ಏಕೋ ಏನೋ, ಬಾಣಾಯಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಆಳಿನ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮೂಡಿತ್ತು; ಅವಳು ಒಪ್ಪಿದಳು.

ಖಂಡೋಬಾ — 5

ಕುರುಬ ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಇಡೀ ಹಿಂಡು ಮೇ ಮೇ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಎದ್ದು ನಿಂತಿತು; ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಮದುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಜೇಜುರಿಗೆ ಮರಳುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕುರುಬ ತನ್ನ ನಿಜರೂಪ ತೋರಿದ: ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ, ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರ — ಸ್ವತಃ ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಾರ್ತಂಡ. ಬಾಣಾಯಿಯ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಬಂದವು. ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೇವನೇ ಅವಳ ಕೈಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದ.

ಖಂಡೋಬಾ — 6

ಜೇಜುರಿ ತಲುಪುತ್ತಲೇ ದೇವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದು ಮ್ಹಾಳಸಾಳ ಕೋಪ. ರಾಣಿಗೆ ಈ ಹೊಸ ಮದುವೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಹಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ, ಇಬ್ಬರು ದೇವಿಯರ ನಡುವೆ ಜೋರು ಮಾತಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಜಗಳ-ಕೀಟಲೆ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿ, ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಖಂಡೋಬಾ ಇಬ್ಬರ ಮಾನವನ್ನೂ ಕಾಯ್ದ. ಗಡದ ಮೇಲಿನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಹಾಳಸಾ ಅವನ ಜೊತೆ ನೆಲೆಸಿದಳು; ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಭಾಗ ಬಾಣಾಯಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಖಂಡೋಬಾ — 7

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಭಕ್ತರು ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ — ಅರಮನೆಯ ರಾಣಿಗೂ ಸೇರಿದವನು, ಕಾಡಿನ ಕುರುಬಿತಿಗೂ ಸೇರಿದವನು; ಮಾತಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಬಿಡಬಲ್ಲವನು, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಆಳಾಗಿ ದುಡಿಯಬಲ್ಲವನು. ಅದಕ್ಕೇ ರೈತರು, ಕುರುಬರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು — ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೇಜುರಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಂಡಾರ ಹಾರುತ್ತದೆಂದರೆ ಇಡೀ ಗಡ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಜನ ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ‘ಸೋನ್ಯಾಚಿ ಜೇಜುರಿ’ — ಚಿನ್ನದ ಜೇಜುರಿ — ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವುದು ಒಂದೇ ಜಯಘೋಷ — ಯೇಳಕೋಟ್ ಯೇಳಕೋಟ್ ಜೈ ಮಲ್ಹಾರ್.

ಆಧಾರ

ಮಣಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲರ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯದ ಕಥೆ ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಅದು ತನ್ನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮ್ಹಾಲ್ಸಾ ಮತ್ತು ಬಾಣಾಯಿಯ ಕಥೆಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹಲವು ರೂಪಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿವೆ.

ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಥೆಗಳು

ಕಥೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೇಳಿ — ಉಚಿತ ಆ್ಯಪ್ಡೌನ್‌ಲೋಡ್App Store