ശനി ശിംഗണാപൂർ: വീടുകൾക്ക് വാതിലുകളില്ലാത്ത ഗ്രാമം
ശിംഗണാപൂർ, അഹമ്മദ്നഗർ (മഹാരാഷ്ട്ര)

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അഹമ്മദ്നഗർ ജില്ലയിലുള്ള ശിംഗണാപുർ ഗ്രാമം ശനിദേവന്റെ ഒരു സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അവിടെ ക്ഷേത്രത്തിനു മേൽക്കൂരയില്ല, വിഗ്രഹവുമില്ല — തുറന്ന തറയിൽ നിൽക്കുന്ന ഉയരമുള്ള ഒരു കരിങ്കല്ല് മാത്രം. ഗ്രാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അടയാളം ഇതാണ്: ഇവിടെ വീടുകൾക്കു കട്ടിളയുണ്ട്, പക്ഷേ വാതിലില്ല, പൂട്ടുമില്ല. ശനിദേവൻ നൽകിയ ഒരു വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഈ ആചാരം തുടർന്നുവരുന്നതെന്ന് ആളുകൾ വിശ്വസിക്കുന്നു.
വളരെ പണ്ടത്തെ കാര്യമാണ്. അന്നു ശിംഗണാപുർ കറുത്ത മണ്ണുള്ള വയലുകൾക്കിടയിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമായിരുന്നു; അതിനരികിലൂടെ പാനസ്നാല എന്ന ഒരു മഴക്കാല തോട് ഒഴുകിയിരുന്നു. ഒരു വർഷം മഴ അത്ര ശക്തമായി പെയ്തു, തോട് കര കവിഞ്ഞൊഴുകി. വെള്ളമിറങ്ങിയപ്പോൾ തോട്ടിൽ ഒരു വലിയ കരിങ്കല്ല് തടഞ്ഞുകിടക്കുന്നത് ആളുകൾ കണ്ടു; അത്തരം കല്ല് ആ പ്രദേശത്ത് എവിടെയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു ഇടയൻ കൗതുകം കൊണ്ട് തന്റെ വടിയുടെ അറ്റം ആ കല്ലിൽ കുത്തിവച്ചു. ആ സ്ഥലത്തുനിന്ന് ഒരു ചുവന്ന ധാര ഒഴുകിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഇടയൻ പേടിച്ചുപോയി; ഓടിച്ചെന്ന് ഗ്രാമക്കാരെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു. എല്ലാവരും ദൂരെ നിന്നു നോക്കിനിന്നു; ആ കല്ലിൽ തൊടാൻ ആർക്കും ധൈര്യം വന്നില്ല.

അന്നു രാത്രി ഇടയന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ തേജസ്സുള്ള ഒരു രൂപം വന്നു പറഞ്ഞു: "പേടിക്കേണ്ട, ഞാൻ ശനീശ്വരനാണ്; ഈ കല്ല് എന്റെ സ്വയംഭൂ രൂപമാണ്." "എന്നെ തോട്ടിൽ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, നിങ്ങളുടെ ഗ്രാമത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകൂ." ഉണർന്നപ്പോൾ ഇടയൻ വിറയ്ക്കുകയായിരുന്നു, പക്ഷേ അവന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയവും ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നില്ല.

രാവിലെ അവൻ ഗ്രാമക്കാരോട് എല്ലാം പറഞ്ഞു. ക്ഷേത്രം എങ്ങനെ പണിയണമെന്ന് ആളുകൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിൽ കിട്ടിയ മറുപടി അവൻ ആവർത്തിച്ചു. "എനിക്കു മേൽക്കൂര പണിയരുത്, ആകാശം മുഴുവൻ എന്റെ മേൽക്കൂരയാണ്" എന്നാണ് ശനിദേവൻ പറഞ്ഞത്. "എന്നെ തുറസ്സിൽ, വെയിലും മഴയുമേറ്റ് നിൽക്കാൻ അനുവദിക്കൂ; വരുന്ന ആർക്കും ഒരു മറയുമില്ലാതെ എന്നെ കാണാനാകണം; എല്ലാ ശനിയാഴ്ചയും എണ്ണ അർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കൂ."

അദ്ദേഹം ഒരു വാക്കും നൽകി: "ഞാൻ ഇവിടെ തുറസ്സിൽ നിൽക്കുന്നിടത്തോളം ഈ ഗ്രാമത്തിനു കള്ളന്മാരെ ഭയക്കേണ്ടിവരില്ല." ഗ്രാമക്കാർ ആ വാക്ക് വെറും വാക്കായി കണ്ടില്ല; അത് സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ പകർത്തി. അന്നുമുതൽ ഇന്നുവരെ ശിംഗണാപുരിലെ വീടുകൾക്ക് കട്ടിള വയ്ക്കും, പക്ഷേ വാതിൽ പിടിപ്പിക്കില്ല; അലമാരകൾ പൂട്ടില്ല; കടകളിലും ഇതേ രീതിയാണ്. 2011-ൽ ഇവിടെ ഒരു ബാങ്ക് ശാഖയും തുറന്നു; അതിന്റെ പ്രധാന വാതിലിനു പൂട്ടില്ല; രാജ്യത്തുതന്നെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യ ശാഖ എന്നാണ് അതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.

ശനിദേവന്റെ സ്ഥാനം ഇന്നും അതുപോലെ തുറസ്സായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം അഞ്ചരയടി ഉയരമുള്ള കരിങ്കല്ല് ഒരു തറയിൽ നിൽക്കുന്നു; അതിൽ മുഖമോ അവയവങ്ങളോ കൊത്തിയിട്ടില്ല; മുന്നിൽ ത്രിശൂലവും നന്ദിയുമുണ്ട്. അടുത്തുതന്നെ ഒരു പഴയ ആര്യവേപ്പുണ്ട്; ഉച്ചയ്ക്ക് കല്ലിൽ നിഴൽ വീഴ്ത്താൻ തുടങ്ങുന്ന അതിന്റെ കൊമ്പ് തനിയെ ഒടിഞ്ഞുവീഴുമെന്ന് ഗ്രാമക്കാർ പറയുന്നു.

എല്ലാ ശനിയാഴ്ചയും ഇവിടെ നല്ലെണ്ണകൊണ്ട് അഭിഷേകം നടക്കുന്നു; കറുത്ത വസ്ത്രവും കറുത്ത എള്ളും സമർപ്പിക്കുന്നു. അമാവാസിയിലും ശനി ജയന്തിയിലും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ എത്തുന്നു; കുളിച്ചതിനു ശേഷമേ അവർ ദർശനത്തിനു മുന്നോട്ടു നീങ്ങൂ. ഭക്തർ ശനിദേവനെ നീതിയുടെ ദേവനായി കാണുന്നു — ആരുടെയും പക്ഷം ചേരാതെ, ഓരോരുത്തർക്കും അവരവരുടെ കർമഫലം നൽകുന്ന കർക്കശനായ ഗുരു. കർമത്തിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാനല്ല, കർമത്തെ നേരിടാനുള്ള ശക്തി ചോദിക്കാനാണ് ആളുകൾ ഇവിടെ വരുന്നത്.

ഇവിടെ മോഷണം നടക്കാറേയില്ലെന്ന് ഗ്രാമക്കാർ പറയുന്നു; എങ്കിലും ഇടയ്ക്കിടെ ഒന്നോ രണ്ടോ സംഭവങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നതും സത്യമാണ്. എന്നിട്ടും വാതിൽ വയ്ക്കാത്ത ഈ രീതി തലമുറകളായി മുറിഞ്ഞിട്ടില്ല; കാരണം ഗ്രാമത്തിന് ഇതൊരു സുരക്ഷാ ഏർപ്പാടല്ല, കൊടുത്ത വാക്കു പാലിക്കലാണ്. വിശ്വാസം തന്നെ കാവൽക്കാരനായി നിൽക്കുന്നിടത്ത് പൂട്ടിന്റെ ആവശ്യം കുറയുന്നു — ശിംഗണാപുരിന്റെ കഥ പറയുന്നത് ഇതാണ്.
ഉറവിടം
ശനിദേവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പൗരാണിക കഥകൾ പല ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും കാണുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ ശിംഗണാപൂരിൽ കല്ല് കണ്ടെത്തിയതും ഇടയന്റെ സ്വപ്നവും മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത സ്ഥാനത്തിന്റെ കഥയും പൂർണമായും മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നാടോടി-ക്ഷേത്ര പാരമ്പര്യമാണ്; ഒരു പുരാണത്തിലും ഇതിന്റെ പരാമർശമില്ല. വാതിലുകളില്ലാത്ത വീടുകളും 2011-ൽ തുറന്ന പൂട്ടില്ലാത്ത ബാങ്ക് ശാഖയും വാർത്തകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ വസ്തുതകളാണ്; എന്നാൽ ഗ്രാമത്തിൽ മോഷണം നടക്കുന്നില്ല എന്നത് നാടോടി വിശ്വാസമാണ്, അതിന് അപവാദങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കഥയ്ക്ക് പല രൂപങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.