ଶନି ଶିଙ୍ଗଣାପୁର: ଯେଉଁ ଗାଁର ଘରଗୁଡ଼ିକରେ କବାଟ ନାହିଁ
ଶିଙ୍ଗଣାପୁର, ଅହମ୍ମଦନଗର (ମହାରାଷ୍ଟ୍ର)

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅହମଦନଗର ଜିଲ୍ଲାର ଶିଙ୍ଗଣାପୁର ଗାଁ ଶନିଦେବଙ୍କ ସେହି ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଯେଉଁଠି ନା ମନ୍ଦିରର ଛାତ ଅଛି, ନା ମୂର୍ତ୍ତି, କେବଳ ଖୋଲା ବେଦୀ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ଉଚ୍ଚ କଳା ପଥର। ଗାଁର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିଚୟ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ଘରେ କବାଟର ଚୌକାଠ ଅଛି, କିନ୍ତୁ କବାଟ ଓ ତାଲା ନାହିଁ। ଲୋକେ ମାନନ୍ତି ଯେ ଏହି ପରମ୍ପରା ଶନିଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ବଚନରୁ ଚାଲି ଆସୁଛି।
କଥା ବହୁତ ପୁରୁଣା। ଶିଙ୍ଗଣାପୁର ସେତେବେଳେ କଳା ମାଟିର କ୍ଷେତ ମଝିରେ ଏକ ଛୋଟ ଗାଁ ଥିଲା, ଯାହା ପାଖ ଦେଇ ପାନସନାଲା ନାମର ଏକ ବର୍ଷାଦିନିଆ ନାଳ ବହୁଥିଲା। ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଏତେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହେଲା ଯେ ନାଳ କୂଳ ଭାଙ୍ଗି ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା। ପାଣି କମିବାରୁ ଲୋକେ ଦେଖିଲେ ଯେ ନାଳରେ ଏକ ବଡ଼ କଳା ପଥର ଅଟକି ପଡ଼ିଛି, ଯେଉଁଭଳି ପଥର ସେ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି ମିଳୁ ନ ଥିଲା।

ଗାଁର ଜଣେ ଗୋରୁଆଳ କୌତୂହଳରେ ନିଜ ବାଡ଼ିର ମୁନକୁ ସେହି ପଥର ଉପରେ ଲଗାଇଦେଲା। କୁହାଯାଏ ଯେ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ଲାଲ ଧାରା ବହି ବାହାରିଲା। ଗୋରୁଆଳ ଡରିଗଲା ଓ ଦୌଡ଼ି ଯାଇ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣିଲା। ସମସ୍ତେ ଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, କାହାରି ସାହସ ହେଲା ନାହିଁ ସେହି ପଥରକୁ ଛୁଇଁବାକୁ।

ସେହି ରାତିରେ ଗୋରୁଆଳର ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ ଆସି କହିଲେ, ଡର ନାହିଁ, ମୁଁ ଶନୈଶ୍ଚର, ଆଉ ଏହି ପଥର ମୋର ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ରୂପ। ମୋତେ ନାଳରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅ ନାହିଁ, ତୁମ ଗାଁକୁ ନେଇଚାଲ। ନିଦ ଭାଙ୍ଗିବାରୁ ଗୋରୁଆଳ ଥରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତା ମନରେ ଆଉ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିଲା ନାହିଁ।

ସକାଳେ ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲା। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ କିଭଳି ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବେ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ପାଇଥିବା ଉତ୍ତରକୁ ଦୋହରାଇଲା। ଶନିଦେବ କହିଥିଲେ, ମୋ ପାଇଁ ଛାତ ତିଆରି କର ନାହିଁ, ସମଗ୍ର ଆକାଶ ହିଁ ମୋର ଛାତ। ମୋତେ ଖୋଲାରେ, ଖୋଲା ଖରା ଓ ଖୋଲା ବର୍ଷାରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆସୁଥିବା ଲୋକ ମୋତେ କୌଣସି ପରଦା ବିନା ଦେଖିପାରିବ, ଆଉ ପ୍ରତି ଶନିବାର ତେଲ ଚଢ଼ାଉଥାଅ।

ଆଉ ସେ ଏକ ବଚନ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ, ଯେ ଯେତେଦିନ ମୁଁ ଏଠାରେ ଖୋଲାରେ ଠିଆ ହୋଇଛି, ଏହି ଗାଁକୁ ଚୋର ଲୁଟେରାଙ୍କ ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଗାଁ ଲୋକେ ସେହି ବଚନକୁ କେବଳ କହିବା କଥା ବୋଲି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ନିଜ ଜୀବନରେ ଉତାରିଦେଲେ। ସେବେଠାରୁ ଆଜି ଯାଏଁ ଶିଙ୍ଗଣାପୁରର ଘରେ ଚୌକାଠ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ କବାଟ ଲଗାଯାଏ ନାହିଁ, ଆଲମାରିରେ ତାଲା ପକାଯାଏ ନାହିଁ, ଆଉ ଦୋକାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ। 2011 ମସିହାରେ ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଶାଖା ମଧ୍ୟ ଖୋଲିଥିଲା, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ତାଲା ରଖାଯାଇ ନ ଥିଲା, ଆଉ ତାହାକୁ ଦେଶରେ ଏଭଳି ପ୍ରଥମ ଶାଖା ବୋଲି କୁହାଗଲା।

ଶନିଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଆଜି ବି ସେମିତି ଖୋଲା। ପ୍ରାୟ ସାଢ଼େ ପାଞ୍ଚ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ କଳା ପଥର ଏକ ବେଦୀ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଛି, ସେଥିରେ କୌଣସି ମୁହଁ ବା ଅଙ୍ଗ ଖୋଦାଯାଇ ନାହିଁ, ସାମ୍ନାରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ନନ୍ଦୀ ଅଛନ୍ତି। ପାଖରେ ଏକ ପୁରୁଣା ନିମ ଗଛ ଅଛି, ଆଉ ଗାଁ ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ତାର ଯେଉଁ ଡାଳ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପଥର ଉପରେ ଛାଇ ପକାଇବାକୁ ଲାଗେ, ତାହା ନିଜେ ଭାଙ୍ଗି ଖସିପଡ଼େ।

ପ୍ରତି ଶନିବାର ଏଠାରେ ରାଶି ତେଲରେ ଅଭିଷେକ ହୁଏ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ କଳା ରାଶି ଚଢ଼ାଯାଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ଶନି ଜୟନ୍ତୀରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଆଉ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ କରି ହିଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେ ଶନିଦେବଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟର ଦେବତା ବୋଲି ମାନନ୍ତି, ସେହି କଠୋର ଗୁରୁ ଯିଏ କାହାରି ପକ୍ଷ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ଲୋକେ ଏଠାକୁ କର୍ମରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, କର୍ମର ସାମ୍ନା କରିବାର ଶକ୍ତି ମାଗିବାକୁ ଆସନ୍ତି।

ଗାଁ ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ଏଠାରେ ଚୋରି ହୁଏ ହିଁ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସତ ଏହା ମଧ୍ୟ ଯେ ବେଳେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଅଧେ ଘଟଣା ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ତଥାପି କବାଟ ନ ଲଗାଇବାର ଏହି ରୀତି ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଭାଙ୍ଗିନାହିଁ, କାରଣ ଗାଁ ପାଇଁ ଏହା ସୁରକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୁହେଁ, ଏକ ବଚନ ପାଳନ। ଶିଙ୍ଗଣାପୁରର କଥା ଏହା ହିଁ କହେ ଯେ ଯେଉଁଠି ଭରସା ପହରାଦାର ହୋଇ ଠିଆ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତାଲାର ଆବଶ୍ୟକତା କମିଯାଏ।
ଉତ୍ସ
ଶନିଦେବଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ପୌରାଣିକ କଥା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଶିଙ୍ଗଣାପୁରରେ ପଥର ମିଳିବା, ଗୋପାଳକଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଛାତବିହୀନ ସ୍ଥାନର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଲୋକ ଓ ମନ୍ଦିରପରମ୍ପରା, କୌଣସି ପୁରାଣରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ । କବାଟବିହୀନ ଘର ଓ 2011 ମସିହାରେ ଖୋଲିଥିବା ତାଲାବିହୀନ ବ୍ୟାଙ୍କ ଶାଖା ସମାଚାରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ତଥ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ କି ଗାଁରେ ଚୋରି ହୁଏ ନାହିଁ ବୋଲି କହିବା ଲୋକବିଶ୍ୱାସ, ଯାହାର ବ୍ୟତିକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି । କଥାର ଅନେକ ରୂପ ପ୍ରଚଳିତ ।