MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

रणछोडराय: भक्त बोडाणा आणि डाकोरचे रणछोडराय

डाकोर, खेडा (गुजरात)

रणछोडराय: भक्त बोडाणा आणि डाकोरचे रणछोडराय
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

गुजरातच्या खेडा जिल्ह्यातील डाकोर हे एक मोठे तीर्थक्षेत्र आहे, जिथे भगवान श्रीकृष्ण रणछोडरायाच्या रूपात विराजमान आहेत. रणछोड हे नाव त्या लीलेची आठवण आहे, जेव्हा कृष्णाने मथुरेच्या प्रजेच्या रक्षणासाठी रणांगण सोडले आणि द्वारका वसवली. भक्तांची श्रद्धा आहे की हेच द्वारकाधीश आपल्या वृद्ध भक्त बोडाणाच्या प्रेमाने बांधले जाऊन द्वारकेहून डाकोरला आले.

डाकोर गावात बोडाणा नावाचा एक साधाभोळा भक्त आपली पत्नी गंगाबाई हिच्यासोबत राहत असे. घरात पैसा कमी होता, पण मनात द्वारकाधीशाबद्दल अपार प्रेम होते. बोडाणाने नेम घेतला होता की दर सहा महिन्यांनी तो पायी द्वारकेला जाऊन प्रभूंचे दर्शन घेईल. तळहातांवर तुळशीची कुंडी घेऊन, भजन गात तो लांबचा प्रवास करत असे आणि तीच तुळस प्रभूंच्या चरणी अर्पण करत असे.

रणछोडराय — 1

वर्षे सरत गेली. असे म्हणतात की बोडाणाने वयाच्या बहात्तराव्या वर्षापर्यंत हा नेम पाळला. आता शरीर साथ सोडू लागले होते. एकदा द्वारकेत दर्शन घेताना त्याचे डोळे भरून आले आणि तो मनातल्या मनात म्हणाला, प्रभू, आता कदाचित पुन्हा येऊ शकणार नाही. त्याच रात्री प्रभूंनी स्वप्नात दर्शन देऊन सांगितले, बोडाणा, आता तुला यायची गरज नाही. पुढच्या वेळी एक बैलगाडी घेऊन ये, मी स्वतः तुझ्यासोबत डाकोरला येईन.

रणछोडराय — 2

पुढच्या कार्तिक पौर्णिमेला बोडाणा एक जुनी बैलगाडी घेऊन द्वारकेला पोहोचला. मध्यरात्री प्रभूंच्या इच्छेने त्याने मूर्ती उचलली, जी त्याच्या हातांत फुलासारखी हलकी झाली होती, आणि गाडीत विराजमान केली. प्रभूंनी त्याला झोपायला सांगितले आणि स्वतः गाडी हाकू लागले. लोकश्रद्धा अशी आहे की वाटेत प्रभूंनी एका कडुलिंबाच्या झाडाला स्पर्श केला, ज्याची एक फांदी आजही गोड असल्याचे सांगितले जाते. पहाट होता होता गाडी डाकोरला पोहोचली.

रणछोडराय — 3

सकाळी द्वारकेत मूर्ती न दिसल्याने पुजाऱ्यांमध्ये एकच खळबळ उडाली. ते बोडाणाचा पाठलाग करत डाकोरला येऊन पोहोचले. प्रभूंच्या आज्ञेने बोडाणाने मूर्ती गोमती तलावाच्या पाण्यात लपवली. पाठलाग करणाऱ्यांच्या क्रोधात आणि घबराटीत फेकलेला एक भाला वृद्ध बोडाणाला लागला, आणि प्रभूंचे नाम घेत त्या भक्ताने तिथेच देह ठेवला. भक्त त्याच्या या अंताला प्रभूंना पूर्णपणे समर्पित जीवनाची आहुती मानून आदराने स्मरण करतात.

रणछोडराय — 4

पुजाऱ्यांना मूर्ती सापडली, तेव्हा त्यांनी ती परत देण्याची मागणी केली. तेव्हा प्रभूंनी गंगाबाईला स्वप्नात सांगितले, त्यांना सांग की माझ्या मूर्तीच्या वजनाइतके सोने घ्या आणि परत जा. पुजारी तयार झाले, गरीब विधवेकडे इतके सोने कुठून येणार, असा विचार करून. गोमतीच्या काठी एक मोठा तराजू लावण्यात आला. एका पारड्यात प्रभूंची मूर्ती ठेवली गेली, आणि सारे गाव श्वास रोखून पाहत राहिले.

रणछोडराय — 5

गंगाबाईकडे सोने म्हणावे तर फक्त नाकातली एक लहानशी नथ होती. तिने डोळे मिटून प्रभूंचे स्मरण केले आणि तीच नथ दुसऱ्या पारड्यात ठेवली. सर्वांनी पाहिले की तराजू डोलला आणि दोन्ही पारडी बरोबरीला आली. ज्या प्रभूंना सोन्याच्या राशीने तोलायचे होते, ते एका विधवेच्या नथीइतके हलके झाले. अनेक कथांमध्ये असे सांगितले जाते की नथीसोबत एक तुळशीपत्रही ठेवले होते. जिथे ही तुला झाली, ती जागा आजही गोमतीच्या काठी दाखवली जाते.

रणछोडराय — 6

रिकाम्या हाताने परतणारे पुजारी दुःखी होते, पण प्रभूंनी त्यांनाही निराश केले नाही. त्यांनी सांगितले की द्वारकेतील एका बारवेत त्यांना अशीच मूर्ती मिळेल, तिची त्यांनी पूजा करावी. अशा रीतीने द्वारकेतही द्वारकाधीशाची सेवा चालू राहिली, आणि डाकोरमध्ये रणछोडराय आपल्या भक्ताच्या गावी वसले. आजही पौर्णिमेच्या दिवशी, विशेषतः फाल्गुन पौर्णिमेला, लाखो भक्त पायी डाकोरला येतात. ही कथा सांगते की भगवंत सोन्याने नाही, प्रेमाने तोलले जातात.

स्रोत

डाकोर मंदिराची परंपरा आणि गुजरातची भक्ती-परंपरा; कथेचे तपशील वेगवेगळ्या रूपांत आढळतात, जसे की नथीसोबत तुळशीपत्र ठेवले गेले की नाही, आणि द्वारकेत मूर्ती कशी सापडली.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store