ಮಾ ತಾರಿಣಿ: ಮಾ ತಾರಿಣಿ, ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಂದ ತಾಯಿ
ಘಟಗಾಂವ್, ಕೇಂದುಝರ್, ಒಡಿಶಾ

ಕೇಂದುಝರ್ (ಕಿಯೋಂಝರ್) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘಟಗಾಂವ್ನಲ್ಲಿ, ದಟ್ಟ ಸಾಲ ವೃಕ್ಷಗಳ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ತಾಯಿ ತಾರಿಣಿಯ ಪೀಠವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಸಿಂಧೂರದ ಕೆಂಪು ಮುಖ, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತಾರಿಣಿ ಎಂದರೆ ಸಂಕಟದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವವಳು. ಒಡಿಶಾದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಚಾಲಕರು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ತಾಯಿಯನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವಳ ಹೆಸರಿನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಘಟಗಾಂವ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಕಥೆ ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಒಡಿಶಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಪುರಿಯ ಗಜಪತಿ ಮಹಾರಾಜ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ದೇವ ಕಂಚಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ರಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪೊರಕೆ ಹಿಡಿದು ರಥ ಗುಡಿಸುವ ರಾಜನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಚಿಯ ರಾಜ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಮಹಾಪ್ರಭುವಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಂಡದ್ದಕ್ಕೆ ಗಜಪತಿ ನೊಂದು ಕಂಚಿಯ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿದರು, ಆದರೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅವರಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ಗಜಪತಿ ಮಹಾಪ್ರಭು ಜಗನ್ನಾಥನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಸೇನೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೇನಾಪತಿ ಕೇಂದುಝರಿನ ರಾಜಕುಮಾರ ಗೋವಿಂದ ಭಂಜ; ಅವರು ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಈ ಬಾರಿ ಸ್ವತಃ ಜಗನ್ನಾಥ ಮತ್ತು ಬಲಭದ್ರ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೇರಿ ಸೇನೆಯ ಮುಂದೆ ನಡೆದರು ಎಂದು ಒಡಿಶಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಂಚಿ-ಕಾವೇರಿ ಜನಪದ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ ಭಂಜರ ಕುದುರೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಿತು, ಮುಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆಯೇ ಇಡಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೇ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ದೇವಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಅನುಭವವಾಯಿತು; ಜನ ಅವಳನ್ನು ತಾಯಿ ತಾರಿಣಿ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗೋವಿಂದ ಭಂಜ ತಾಯಿಯ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಧರ್ಮದ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಬೇಡಿದರು. ಅವರ ಸರಳ ಭಕ್ತಿಗೆ ತಾಯಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಳು, ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಿಂದಿರುಗುವ ಮೊದಲು ಗೋವಿಂದ ಭಂಜ ಕೈಮುಗಿದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು — ತಾಯೇ, ನನ್ನ ಜೊತೆ ನನ್ನ ನಾಡಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸು. ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು — ನಾನು ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಬರುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಕುದುರೆಯ ಗೊರಸಿನ ಸದ್ದು, ನನ್ನ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯ ನಾದದಿಂದ ನಾನು ಜೊತೆಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನೆನಪಿರಲಿ, ಇಡೀ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಬಾರದು.

ಪ್ರಯಾಣ ಶುರುವಾಯಿತು. ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಬಯಲುಗಳು ದಾಟುತ್ತಾ ಹೋದವು; ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಗೊರಸು ಮತ್ತು ಗೆಜ್ಜೆಯ ಮಧುರ ಸದ್ದು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಗೋವಿಂದ ಭಂಜರ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೇಂದುಝರಿನ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಘಟಗಾಂವ್ ಬಳಿ ಕಾಡಿನ ನೆಲ ಮೆತ್ತಗಿತ್ತು, ಒದ್ದೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹಿಂದಿನ ಸದ್ದು ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ತಾಯಿ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಳೇ ಎಂದು ಗೋವಿಂದ ಭಂಜರ ಮನಸ್ಸು ನಡುಗಿತು. ಗಾಬರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ಮರೆತು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದರು.

ತಾಯಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದಳು; ಮೆತ್ತನೆಯ ಮಣ್ಣು ಅವಳ ಹೆಜ್ಜೆಸದ್ದನ್ನು ಅಡಗಿಸಿತ್ತು ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಮಾತು ಮುರಿದಾಗಿತ್ತು. ತಾಯಿ ಶಾಂತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು — ಇನ್ನು ನಾನು ಮುಂದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲೇ ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೇನೆ, ಇಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಮಾಡು. ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಅವಳು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಾಲ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಳಾದಳು. ಗೋವಿಂದ ಭಂಜ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಕಣ್ಣೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಅವಳ ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಘಟಗಾಂವ್ ತಾಯಿ ತಾರಿಣಿಯ ಧಾಮವಾಯಿತು; ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಕಾಡಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನ ಅವಳನ್ನು ತಮ್ಮನ್ನು ಕಾಯುವ ತಾಯಿ ಎಂದು ನಂಬತೊಡಗಿದರು.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತಾಯಿಯ ಮಹಿಮೆ ಇಡೀ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿತು. ಇಂದು ಕೇಂದುಝರಿನತ್ತ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಗಳ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ತಾರಿಣಿಯ ಪುಟ್ಟ ಗುಡಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಚಾಲಕರು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ತಲೆಬಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೂರದೂರದ ಭಕ್ತರು ಸಿಂಧೂರ ಹಚ್ಚಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಬಸ್ ಅಥವಾ ಲಾರಿ ಚಾಲಕನ ಕೈಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಘಟಗಾಂವ್ಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ತಾಯಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲ, ರಸೀದಿಯಿಲ್ಲ — ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ.

ತಾಯಿ ತಾರಿಣಿಯ ಕಥೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, ಭಗವಂತನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಬಾಗುವುದು ಕೀಳುತನವಲ್ಲ, ಅದೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೌರವ — ಗಜಪತಿ ರಥ ಗುಡಿಸುವಂತೆ. ಎರಡನೆಯದು, ನಂಬಿಕೆ ಎಂದರೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುವುದು, ಹೆಜ್ಜೆಸದ್ದು ಕೇಳದಿದ್ದರೂ — ಏಕೆಂದರೆ ತಾಯಿ ಜೊತೆಗೇ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವ ತಾಯಿ ತಾರಿಣಿ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನೂ ಮಂಗಳಮಯವಾಗಿಸಲಿ. ಜೈ ಮಾ ತಾರಿಣಿ.
ಆಧಾರ
ಕೇಂದುಝರ್ನ ಜನಪದ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಪರಂಪರೆ, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಗಜಪತಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ದೇವನ ಕಾಂಚಿ ಅಭಿಯಾನದ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಕಥೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ; ಈ ಕಥೆಗೆ ಹಲವು ರೂಪಗಳಿವೆ, ಕೆಲವರು ತಾಯಿಯ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಗಳ ಸದ್ದಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕುದುರೆಯ ಗೊರಸಿನ ಸದ್ದಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ತಾಯಿ ಪುರಿಯಿಂದ ಕೇಂದುಝರ್ಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.