ମା ତାରିଣୀ: ମା ତାରିଣୀ, ଯିଏ ପଛେ ପଛେ ଆସିଲେ
ଘଟଗାଁ, କେନ୍ଦୁଝର, ଓଡ଼ିଶା

କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଘଟଗାଁରେ ଘଞ୍ଚ ଶାଳବଣ ମଝିରେ ମା ତାରିଣୀଙ୍କ ପୀଠ, ଯେଉଁଠି ମା ସିନ୍ଦୂରିଆ ନାଲି ମୁହଁ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ପଥର ରୂପରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ତାରିଣୀ ଅର୍ଥ ବିପଦରୁ ପାରି କରାଉଥିବା ମା। ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ଯାତ୍ରୀ ଓ ଗାଡ଼ି ଚାଳକମାନେ ଯାତ୍ରା ଆଗରୁ ମାଙ୍କୁ ମନେ ପକାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ନାଁରେ ଘଟଗାଁକୁ ନଡ଼ିଆ ପଠାନ୍ତି।
ଏହି କଥା ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶା ସହ ଜଡ଼ିତ। ପୁରୀର ଗଜପତି ମହାରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ କାଞ୍ଚିର ରାଜକୁମାରୀ ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ପଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ କାଞ୍ଚି ରାଜା ମନା କରି କହିଲେ, ଯେଉଁ ରାଜା ରଥଯାତ୍ରାରେ ଝାଡ଼ୁ ଧରି ରଥ ଓଳାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ଦେବି ନାହିଁ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବାକୁ ଛୋଟ ମନେ କରାଯିବାରୁ ଗଜପତି ମର୍ମାହତ ହେଲେ ଓ କାଞ୍ଚି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ଥର ସଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ।

ଗଜପତି ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଦତଳେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପୁଣି ସେନା ସଜାଇଲେ। ଏହି ଅଭିଯାନରେ ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଥିଲେ କେନ୍ଦୁଝରର ରାଜକୁମାର ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜ, ଯିଏ ସେତେବେଳେ ପୁରୀରେ ରହୁଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଞ୍ଚି କାବେରୀ କାହାଣୀ କହେ, ଏଥର ସ୍ୱୟଂ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳଭଦ୍ର କଳା ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ସେନା ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଯାଉ ଏକ ଜାଗାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ହଠାତ୍ ଅଟକିଗଲା, ଆଉ ଆଗକୁ ଗଲା ନାହିଁ। ସେଇଠି ସେ ଜଣେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଲୋକେ ମା ତାରିଣୀ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ।

ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜ ମାଙ୍କ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଧର୍ମର ବିଜୟ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ସରଳ ଭକ୍ତିରେ ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଆଉ ଅଭିଯାନ ସଫଳ ହେଲା। ଫେରିବା ଆଗରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ମା, ମୋ ସହ ମୋ ମାଟିକୁ ଚାଲନ୍ତୁ, ସେଠାରେ ବାସ କରନ୍ତୁ। ମା କହିଲେ, ମୁଁ ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଆସିବି; ମୋ ଘୋଡ଼ାର ଖୁରା ଶବ୍ଦ ଓ ମୋ ପାଉଁଜିର ଝୁଣ୍ଟୁଣୁ ଶୁଣି ତୁମେ ଜାଣିବ ମୁଁ ସାଙ୍ଗରେ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ମନେ ରଖ, ବାଟସାରା ଥରଟିଏ ବି ପଛକୁ ବୁଲି ଚାହିଁବ ନାହିଁ।

ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ପଡ଼ିଆ ପାର ହେଉଥାଏ, ଆଉ ପ୍ରତି ପାଦରେ ପଛରୁ ଖୁରା ଓ ପାଉଁଜିର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଆସୁଥାଏ। ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ। ବହୁ ଦିନ ପରେ ସେମାନେ ନିଜ କେନ୍ଦୁଝରର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଘଟଗାଁ ପାଖରେ ବଣର ମାଟି ନରମ ଓ ଓଦା ଥିଲା। ହଠାତ୍ ପଛର ଶବ୍ଦ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ମନ ଥରିଉଠିଲା, ମା ପଛରେ ରହିଗଲେ କି। ଡରରେ ସେ ନିଜ କଥା ଭୁଲିଗଲେ ଓ ବୁଲି ଚାହିଁଦେଲେ।

ମା ସେଇଠି ଥିଲେ; କେବଳ ନରମ ମାଟି ତାଙ୍କ ପାଦଶବ୍ଦକୁ ଚାପିଦେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ କଥା ଭାଙ୍ଗିସାରିଥିଲା। ମା ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, ମୁଁ ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ଏହି ବଣରେ ହିଁ ରହିବି, ଏଠାରେ ମୋ ସ୍ଥାନ କର। ଏତିକି କହି ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଶାଳ ଗଛ ମୂଳରେ ପଥର ରୂପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ। ଅନୁତାପର ଲୁହ ସହ ଗୋବିନ୍ଦ ଭଞ୍ଜ ସେଇଠି ତାଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ଘଟଗାଁ ମା ତାରିଣୀଙ୍କ ପୀଠ, ଆଉ ଆଖପାଖ ବଣ ଗାଁର ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ରକ୍ଷାକାରିଣୀ ମା ବୋଲି ମାନିଲେ।

ସମୟ କ୍ରମେ ମାଙ୍କ ମହିମା ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଆଜି କେନ୍ଦୁଝର ଆଡ଼କୁ ଯାଉଥିବା ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଜାଗାଏ ଜାଗାଏ ମା ତାରିଣୀଙ୍କ ଛୋଟ ଛୋଟ ପୀଠ, ଯେଉଁଠି ଚାଳକମାନେ ଅଟକି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁନ୍ତି। ଦୂର ଦୂରାନ୍ତର ଭକ୍ତ ସିନ୍ଦୂର ଲଗା ନଡ଼ିଆଟିଏ କୌଣସି ବସ୍ ବା ଟ୍ରକ ଚାଳକଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ଆଉ ସେ ଭକ୍ତିରେ ତାହା ଘଟଗାଁରେ ପହଞ୍ଚାଇଦିଅନ୍ତି। କୁହାଯାଏ, ପ୍ରତିଦିନ ହଜାର ହଜାର ନଡ଼ିଆ ଏମିତି ମାଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେ। ନା ନାଁ, ନା ରସିଦ, କେବଳ ବିଶ୍ୱାସ।

ମା ତାରିଣୀଙ୍କ କଥା ଦୁଇଟି କଥା ଶିଖାଏ। ପ୍ରଥମ, ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ନଇଁବା ଛୋଟପଣ ନୁହେଁ, ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଗୌରବ, ଯେମିତି ଗଜପତିଙ୍କ ରଥ ଓଳାଇବା। ଦ୍ୱିତୀୟ, ବିଶ୍ୱାସର ଅର୍ଥ ପଛକୁ ନ ଚାହିଁ ଆଗକୁ ଚାଲିବା, ପାଦଶବ୍ଦ ଶୁଣା ନ ଗଲେ ବି, କାରଣ ମା ସାଙ୍ଗରେ ଥାଆନ୍ତି। ବିପଦରୁ ପାରି କରାଉଥିବା ମା ତାରିଣୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ମଙ୍ଗଳମୟ କରନ୍ତୁ। ଜୟ ମା ତାରିଣୀ।
ଉତ୍ସ
କେନ୍ଦୁଝରର ଲୋକ ଓ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା, ଯାହା ସହ ଗଜପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ କାଞ୍ଚି ଅଭିଯାନର ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ କାହାଣୀ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି; ଏହି କଥାର ଅନେକ ରୂପ ଅଛି, କେଉଁଥିରେ ମାଙ୍କ ପାଉଁଜି ଶବ୍ଦର କଥା, କେଉଁଥିରେ ଘୋଡ଼ା ଖୁରାର, ଆଉ କେଉଁଥିରେ ମା ପୁରୀରୁ କେନ୍ଦୁଝର ଆସିଥିବା କୁହାଯାଏ।