आषाढी एकादशी व्रत कथा
आषाढी एकादशी — कधी आहे
- 14 जुलै 2027, बुधवार
| एकादशी तिथी | 13 जुलै, 12:09 PM ते 14 जुलै, 1:11 PM |
| पारणे (उपवास सोडणे): 15 जुलै, 6:09 AM ते 8:47 AM | |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:09 AM · 7:20 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 14 जुलै 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
आषाढ शुद्ध एकादशीला देवशयनी एकादशी म्हणतात, कारण या दिवशी भगवान विष्णू क्षीरसागरात चार महिन्यांच्या योगनिद्रेत जातात आणि चातुर्मास सुरू होतो, अशी श्रद्धा आहे. महाराष्ट्रात हा दिवस विठुरायाचा आहे. ज्ञानोबा-तुकोबांच्या पालख्यांसोबत लाखो वारकरी पायी चालत याच दिवशी पंढरपुरात विठ्ठलाच्या दर्शनाला पोहोचतात.
कथा
कथा अशी आहे की आषाढ शुद्ध एकादशीला भगवान विष्णू क्षीरसागरात शेषनागाच्या शय्येवर योगनिद्रेत जातात, आणि कार्तिक शुद्ध एकादशीला, म्हणजे प्रबोधिनी एकादशीला, जागे होतात. या चार महिन्यांना चातुर्मास म्हणतात. पावसाळ्याच्या या दिवसांत साधुसंत एका जागी राहून तप आणि सत्संग करतात, आणि भक्त एखादा नियम घेतात, जसे एकभुक्त राहणे, नित्य पोथीवाचन किंवा आवडत्या पदार्थाचा त्याग.
या एकादशीची व्रतकथा सूर्यवंशातील मांधाता राजाची आहे. राजा धर्मनिष्ठ होता आणि त्याच्या राज्यात प्रजा सुखी होती. पण एकदा सलग तीन वर्षे पाऊसच पडला नाही. शेते करपली, अन्नाचा दुष्काळ पडला, आणि त्रस्त प्रजा राजाकडे आली. माझ्या राज्यावर हे संकट का आले, या विचाराने राजा अस्वस्थ झाला, आणि उत्तर शोधण्यासाठी मोजक्या सोबत्यांना घेऊन वनाकडे निघाला. अनेक आश्रम फिरत तो पुढे पुढे जात राहिला.
वनात फिरता फिरता तो ब्रह्मदेवांचे पुत्र अंगिरा ऋषी यांच्या आश्रमात पोहोचला. नमस्कार करून राजाने आपल्या राज्याचे दुःख सांगितले. ऋषी शांतपणे म्हणाले, राजा, आषाढ शुद्ध एकादशीचे व्रत कर, ज्या दिवशी भगवंत योगनिद्रेत जातात. तू आणि तुझी प्रजा पूर्ण श्रद्धेने हे व्रत करा. राजाने परत येऊन तसेच केले. असे सांगतात की व्रतानंतर राज्यात धो धो पाऊस पडला आणि धरती पुन्हा हिरवीगार झाली.
महाराष्ट्रात या दिवसाचे सगळ्यात मोठे रूप म्हणजे पंढरीची वारी. भीमेच्या काठी, जिला पंढरपुरात चंद्रभागा म्हणतात, विठुराया कटेवर हात ठेवून विटेवर उभा आहे, जणू आपल्या भक्तांची वाट पाहत. ज्ञानेश्वर, नामदेव, तुकाराम अशा संतांनी शतकानुशतकांपूर्वी नेमाने पंढरीला जाण्याची ही परंपरा जपली. नेमाने पुन्हा पुन्हा जाणे म्हणजे वारी, आणि ती करणारे भक्त म्हणजे वारकरी.
संत तुकारामांनंतर त्यांचे पुत्र नारायण महाराज यांनी संतांच्या पादुका पालखीत ठेवून भक्तांच्या मेळ्यासह पंढरपूरला नेण्याची परंपरा सुरू केली. एकोणिसाव्या शतकात ज्ञानेश्वर माऊलींचे भक्त हैबतबाबा आरफळकर यांनी आळंदीहून निघणाऱ्या पालखीला आणि दिंड्यांना आजचे सुव्यवस्थित रूप दिले. आज आळंदीहून माऊलींची आणि देहूहून तुकोबांची पालखी सुमारे तीन आठवड्यांत अडीचशे किलोमीटरचा प्रवास करते, आणि त्र्यंबकेश्वरहून निवृत्तिनाथांची, पैठणहून एकनाथांची, सासवडहून सोपानदेवांची, तर मुक्ताईनगरहून मुक्ताबाईंची पालखीही येते.
वाटेत पाऊस, चिखल आणि थकवा असतो, पण वारकऱ्यांची पावले थांबत नाहीत. टाळ, मृदंग आणि वीणेच्या तालावर अभंग म्हणत, भगव्या पताका खांद्यावर घेऊन वारकरी चालतात, आणि डोक्यावर तुळशी वृंदावन घेतलेल्या माऊली सोबत चालतात. कुणी कुणाला धन किंवा पद विचारत नाही, सगळे एकमेकांना माऊली म्हणूनच हाक मारतात. मोकळ्या माळरानावर रिंगण रंगते, जिथे वारकऱ्यांच्या गोलाभोवती अश्व धावतात. वाखरीत सगळ्या पालख्या एकत्र येतात, आणि मग पंढरीत प्रवेश होतो.
एकादशीच्या पहाटे वारकरी चंद्रभागेत स्नान करतात आणि तासन्तास रांगेत उभे राहून विठ्ठल-रखुमाईचे दर्शन घेतात. गर्दीमुळे ज्यांना गाभाऱ्यापर्यंत पोहोचता येत नाही, ते दुरूनच मंदिराच्या कळसाला नमस्कार करून समाधानाने परततात, कारण त्यांची वारी वाटेतच पूर्ण झालेली असते. हेच वारीचे सार आहे, चालणे हीच भक्ती, आणि सोबत चालणारा प्रत्येक जण विठ्ठलाचेच रूप. पुंडलिक वरदे हारि विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम.
कसा साजरा करतात
- घरोघरी एकादशीचा उपवास केला जातो; धान्य वर्ज्य करून साबुदाण्याची खिचडी, वरईचा भात, दाण्याची आमटी, रताळी आणि फळे असा फराळ घेतला जातो.
- पंढरपुरात भाविक चंद्रभागेत स्नान करून नामदेव पायरीचे दर्शन घेतात आणि विठ्ठल-रखुमाईचे दर्शन घेतात; गर्दीमुळे अनेक जण कळसदर्शन घेऊन समाधान मानतात.
- गावोगावच्या विठ्ठल मंदिरांत भजन, कीर्तन आणि हरिपाठ होतो; शाळांमध्ये मुले वारकऱ्यांच्या वेशात टाळ-मृदंगासह दिंडी काढतात.
- याच दिवसापासून चातुर्मास सुरू होतो, आणि अनेक जण या चार महिन्यांसाठी एखादा नियम किंवा व्रत घेतात.
- द्वादशीला योग्य वेळी पारणे करून उपवास सोडला जातो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आषाढी एकादशी 2027 केव्हा आहे?
आषाढी एकादशी 2027 14 जुलै 2027, बुधवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
आषाढी एकादशी 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
एकादशी तिथी 13 जुलै, 12:09 PM ते 14 जुलै, 1:11 PM (दिल्ली)
आषाढी एकादशी का साजरा केला जातो?
आषाढ शुद्ध एकादशीला देवशयनी एकादशी म्हणतात, कारण या दिवशी भगवान विष्णू क्षीरसागरात चार महिन्यांच्या योगनिद्रेत जातात आणि चातुर्मास सुरू होतो, अशी श्रद्धा आहे.
स्रोत
देवशयनी एकादशी आणि मांधाता राजाची कथा एकादशी माहात्म्याच्या व्रतपरंपरेत आढळते, जी भविष्योत्तर पुराणाच्या नावाने प्रचलित आहे; पंढरपूरची वारी आणि पालखी सोहळा हा वारकरी संतांचा इतिहास आणि आजही जिवंत असलेली परंपरा आहे.
शहरानुसार वेळ — 14 जुलै 2027
| शहर | तारीख | पारण वेळ |
|---|---|---|
| मुंबई | 14 जुलै | 6:09 AM – 8:47 AM15 जुलै, गुरुवार |
| इंदौर | 14 जुलै | 5:50 AM – 8:31 AM15 जुलै, गुरुवार |
| दिल्ली | 14 जुलै | 5:33 AM – 8:19 AM15 जुलै, गुरुवार |
| लखनऊ | 14 जुलै | 5:22 AM – 8:06 AM15 जुलै, गुरुवार |
| पटना | 14 जुलै | 5:07 AM – 7:51 AM15 जुलै, गुरुवार |
| जयपुर | 14 जुलै | 5:42 AM – 8:26 AM15 जुलै, गुरुवार |
| भोपाल | 14 जुलै | 5:43 AM – 8:24 AM15 जुलै, गुरुवार |
| पुणे | 14 जुलै | 6:06 AM – 8:44 AM15 जुलै, गुरुवार |
| अहमदाबाद | 14 जुलै | 6:03 AM – 8:44 AM15 जुलै, गुरुवार |
| कोलकाता | 14 जुलै | 5:00 AM – 7:41 AM15 जुलै, गुरुवार |
| हैदराबाद | 14 जुलै | 5:50 AM – 8:27 AM15 जुलै, गुरुवार |
| बनारस | 14 जुलै | 5:17 AM – 8:00 AM15 जुलै, गुरुवार |
| चेन्नई | 14 जुलै | 5:50 AM – 8:24 AM15 जुलै, गुरुवार |
| बेंगलुरु | 14 जुलै | 6:01 AM – 8:35 AM15 जुलै, गुरुवार |
| तिरुवनंतपुरम | 14 जुलै | 6:11 AM – 8:42 AM15 जुलै, गुरुवार |
| भुवनेश्वर | 14 जुलै | 5:15 AM – 7:54 AM15 जुलै, गुरुवार |